Vrijspraak zal rechters aan het denken zetten

Het was een dubbeltje op zijn kant, maar Lucia de Berk is vrijgesproken. Veel anderen krijgen nul op het rekest....

Menno van Dongen

amsterdam Nederland kan weer een gerechtelijke dwaling bijschrijven. Na de Puttense moordzaak (2002) en de Schiedammer Parkmoord (2005) bleek woensdag dat Lucia de Berk ruim zes jaar onschuldig heeft vastgezeten. Wat leren het Openbaar Ministerie en de rechterlijke macht hiervan?

De oorzaak voor deze dwaling is minder eenduidig dan in de andere recente zaken. Er was nu weer sprake van enige ‘tunnelvisie’, maar er is in de rechtszaal veel aandacht besteed aan alternatieve scenario's. De ene na de andere deskundige werd gehoord. Omdat ze van mening verschilden, moest het hof in Den haag de knoop doorhakken.

De Raad voor de rechtspraak en het OM beklemtonen dat het gaat om een oude zaak: De Berk is eind 2001 opgepakt en in 2004 in hoger beroep veroordeeld. Daarna is er veel verbeterd.

Rechters zijn de laatste jaren voorzichtiger geworden. Het aantal vrijspraken, dat jarenlang schommelde tussen 4 en 5 procent, is tussen 2004 en 2008 gestegen tot 9 procent. Dat is mede te verklaren door de commotie over de recente dwalingen.

De kans is reëel dat deze trend doorzet. Vooral het omstreden ‘schakelbewijs’, waardoor iemand kan worden veroordeeld zonder dat hij aantoonbaar elk strafbaar feit heeft gepleegd, ligt onder vuur. Ook de rol van beeldvorming in de zaak-De Berk zal rechters aan het denken zetten.

Uiteindelijk kunnen rechters niet alleen een veroordeling uitspreken als ze honderd procent zeker weten dat een verdachte schuldig is, zegt voorzitter Erik van den Emster van de Raad voor de rechtspraak. Dat zou volgens hem betekenen dat veel daders van misdrijven ten onrechte vrijuit gaan.

Critici vinden dat het in Nederland te moeilijk is om een strafzaak heropend te krijgen na een onherroepelijke veroordeling. In de zaak van De Berk was het een dubbeltje op zijn kant. Het lukte mede dankzij een commissie van justitie, ingesteld na de Parkmoord, die onderzoek doet naar veronderstelde dwalingen.

Veel anderen krijgen nul op het rekest. Een nieuw proces is alleen mogelijk op basis van nieuw bewijsmateriaal dat wijst op iemands onschuld. Dat rechters hebben geblunderd, wordt niet als argument geaccepteerd. Dat zou nu weleens kunnen veranderen.

Menno van Dongen

Meer over