Vrijheid is belangrijk, maar gezelligheid toch net iets meer

5 mei: de dag waarop vrijheid belangrijk is, maar gezelligheid toch net iets meer. In het hele land zijn vandaag bevrijdingsfestivals, onze verslaggevers zijn erbij. Hun verslagen van de vrijheidsfeestjes druppelen hieronder binnen.

Douwe Bob opende het bevrijdingsfestival in Haarlem. Beeld ANP
Douwe Bob opende het bevrijdingsfestival in Haarlem.Beeld ANP

Kiest u voor de 'Pleepotten en Pisnichten', of doet u uw behoefte toch liever op de YMC-plee? Keuzevrijheid alom, vandaag bij Bevrijdingsdag bij het Homomonument aan de Keizersgracht in Amsterdam. Mannen, vrouwen, transgenders en alles wat daar tussenin zit, verzamelen zich op de Westermarkt, om onze vrijheid te vieren.

De zijkant van de Westermarkt wordt bevolkt door tientallen toeristen, in de rij voor het Anne Frankhuis dat zich om de hoek bevindt. Ze maken foto's van dragqueen Nancy Goreng, die aan de draaitafels staat, en dansen voorzichtig mee op haar housemuziek. Op het plein staan enkele bezoekers te dansen. Twee kale mannen met leren broeken lopen gearmd over het plein, twee vrouwen kruipen dicht tegen elkaar aan, leunend op het Homomonument.

'Het is óns monument,' zegt Daan Smeelen, voorzitter van Stichting Homomonument, 'en dus bij uitstek de plek om samen te komen om onze vrijheid te vieren.' Gisteravond sprak ze er tijdens de herdenking. 'Mijn toespraak ging over trots. Ik merk dat angst en geweld ten opzichte van homo's toeneemt, dit gaat ten koste van onze trots. Die ontwikkeling moeten we tegengaan. We mogen laten zien wie we zijn.'

Het bevrijdingsvliegtuigje op het Museumplein. Beeld anp
Het bevrijdingsvliegtuigje op het Museumplein.Beeld anp

Ondanks het druilerige weer stroomt het plein rond vier uur vol. Op het podium staat nu Bertie Steur, die bekend werd eerste lesbische boerin in het televisieprogramma Boer Zoekt Vrouw. Ze draait opzwepende dansmuziek. Bezoekers vallen elkaar in de armen, iedereen lijkt elkaar te kennen. 'Het is vandaag een soort soos, iedereen uit de gayscene is er,' aldus Smeelen.

Naast het feest op het plein, kunnen feestgangers terecht bij het AHF Checkpoint. Hier kan men zich, in een grote, oranje bus, gratis op hiv laten testen. Transgender Ashily Dior prikt een druppeltje bloed uit de vinger, dat ze vervolgens in een soort zwangerschapstest druppelt. Binnen één minuut komt de uitslag: twee stipjes is slecht nieuws, één stipje goed. 'Vandaag alleen nog maar negatieve uitslagen,' lacht ze.

De sfeer is gemoedelijk. 'Ik vind het fijn dat ik hier even lekker mezelf kan zijn,' vertelt bezoeker Dylan (20). 'Dit was het enige, grote evenement voor homo's op 5 mei, dus ik ben speciaal hiervoor naar Amsterdam gereisd: dé metropool als je homo bent.' (Floor Bouma)

Het moet een klein dilemma zijn voor de bandjes, rappers en singer-songwriters die vandaag spelen op al die bevrijdingsfestivals, het hele land door. Vertel je iets over vrijheid, over tolerantie en verdraagzaamheid, of plug je die gitaar in de versterker en ga je gewoon spelen? Omdat het publiek nu eenmaal komt om je te zien spelen, en niet om naar toespraken - hoe goedbedoeld en welgemeend ook - te luisteren.

In Utrecht mag Blaudzun vrijdagmiddag om een uur of twee het goede voorbeeld geven. Hij staat als een van de eerste acts op het hoofdpodium en is bovendien een vaste gast op de bevrijdingsfestivals. Hij weet wat hem te doen staat. En dat is allereerst: heel hard aan het werk om een klein beetje sfeer in het Bevrijdingsfestival Utrecht te pompen. Want het enorme terrein van Park Transwijk is angstaanjagend leeg. En het is koud. Voor het hoofdpodium staan een paar honderd man (vooral ouders met kinderen) te kleumen met opvallend veel bekers koffie.

Dus speelt Blaudzun de eerste helft van de hem toebedeelde tijd zijn mooiste nummers, met zo veel mogelijk bezieling. Laat dat maar aan hem over. Maar dan volgt er toch nog een kleine speech. Blaudzun kiest voor een cryptische tekst, woorden die even ontregelen en wie weet wat aan het denken kunnen zetten. 'Rood, wit, blauw, verdomme', zegt Blaudzun. 'Vrijheid. Jullie weten niet eens wat vrijheid is. Jullie zijn er zo aan gewend, het is verstikkend.' Onthutste blikken in het publiek. En die ziet ook Blaudzun. Die er met gevoel voor humor en historische context aan toevoegt: 'Maar geloof nooit een man op een podium.'

null Beeld Julius Schrank / de Volkskrant
Beeld Julius Schrank / de Volkskrant

Even verderop staat de rapper D-Jozey een hartverwarmend showtje te geven, onder het in de wind klapperende tentzeil van het 'Vrijheidspodium'. Aan uitgebreide speeches doet hij niet, maar D-Jozey gooit kleine zinnetjes over 'vrijheid' door zijn raps heen, om in de stemming te blijven.

Hij is zich zeer bewust van de speciale betekenis van een Bevrijdingsfestival, zegt hij na afloop. 'Wat er in de oorlog gebeurd is, dat is gewoon verschrikkelijk. Daar ben ik echt mee bezig. Gisterenavond ook, bij de Dodenherdenking. Al die mensen die dood zijn gegaan. Daarom is zo'n festival voor mij ook belangrijk. Kijk om je heen, je ziet hier mensen uit Kanaleneiland, kinderen uit de wijk, met een kleurtje. Mensen die normaal niet zo snel naar concerten gaan en zo. Hier is iedereen bij elkaar, en toch ook om te herdenken wat er vroeger in Nederland gebeurd is. Dat vind ik mooi. En als ze dan toch naar je staan te luisteren, ja, vertel ze dan ook maar waaróm ze hier staan.'

En dan kun je volgens D-Jozey daarna nog wel even zeggen dat je net een nieuw nummer getiteld Lit hebt gedropt, en dat iedereen daar naar kan luisteren omdat die track gewoon op YouTube staat. (Robert van Gijssel)

Tien minuten voor premier Rutte het podium opstapt, begint het dan toch vol te lopen voor het hoofdpodium van bevrijdingspop Haarlem. Vriendinnen Liz Ouwens (31) en Anouk Kooijman (29) hebben net een drankje gehaald. 'Dit is de negende keer dat we hier zijn', zegt Liz, 'vooral om premier Rutte het bevrijdingsvuur te zien ontsteken.' Want die muziek is leuk, maar stilstaan bij vrijheid zeker zo belangrijk.

Daarmee zijn ze vanmiddag in de minderheid. Althans, in het voorste vak. Pal voor het podium van het Houtpodium zijn het veelal meisjes die wachten totdat Douwe Bob het festival muzikaal opent. Vrijheid is belangrijk, dat zeker, maar gezelligheid toch net iets meer, klinkt het standaardantwoord.

Haarlem - en daarmee de provincie Noord-Holland - heeft de hoofdprijs als het gaat om de inhoud van het programma. Hier ontsteekt premier Rutte dit jaar het vrijheidsvuur. 'Vrijheid is geen zelfstandig naamwoord, maar een werkwoord', spreekt hij het nu half gevulde grasveld toe.

5-mei lezing

Een half uur eerder is acteur Nasrdin Dchar zijn 5 mei-lezing begonnen. 'Wat heb ik vandaag te vieren?', vraagt hij zich hardop af. Oprecht en verwonderd zoekt Dchar persoonlijke verhalen over zijn eigen verleden, het verleden van de eerste generatie immigranten, zoals zijn ouders. Mensen die destijds welkom werden geheten en tegen wie nu 'oprotten' wordt gezegd. Zo wil de acteur antwoord vinden op de vraag wat vrijheid in 2017 betekent, maar vooral hoe we vrijheid kunnen blijven koesteren. Het antwoord: door empathie en onbevangenheid. Want 'empathie discrimineert niet' en 'labels kunnen niet vliegen, de jeugd wel'.

Bij het inzetten van zijn eerste nummer weet Douwe Bob het tot dan toe stille publiek in beweging te krijgen. Of het weer daar een hand in heeft? Ach, 'de zon is ook een emotie', spoort hij ze aan. Je moet hem zelf een beetje inbeelden. De warmte is er in ieder geval, het vrijheidsvuur naast hem fel brandend. (Mathijs de Groot)

Acteur Nasrdin Dchar hield de 5-mei lezing. Beeld ANP
Acteur Nasrdin Dchar hield de 5-mei lezing.Beeld ANP
Meer over