Vriend en vijand bij begrafenis van Nixon

Aan het einde van een dag van nationale rouw hebben familieleden, politieke vrienden èn oude vijanden donderdag in het Californische Yorba Linda de 37ste president van de VS, Richard Nixon, begraven....

OSCAR GARSCHAGEN

Van onze correspondent

Oscar Garschagen

WASHINGTON

Voordat de staatsbegrafenis in The Richard Nixon Library and Birthplace begon, trokken meer dan 45 duizend bedroefde Amerikanen - Nixons beroemde zwijgende meerderheid - langs de met de stars and stripes overdekte kist. In Fort Myers in Virginia werden 21 saluutschoten gelost en op legerplaatsen in de VS en daarbuiten werden herdenkingsdiensten gehouden. Op middelbare scholen werd in speciale geschiedenislessen het turbulente leven van Richard Nixon opnieuw behandeld.

Buiten het museum werd de begrafenis onder leiding van dominee en familievriend Billy Graham op televisiemonitoren gevolgd door de vele belangstellenden. De tv-netwerken zonden de begrafenis -aan de oostkust in prime time - rechtstreeks uit.

De voornaamste grafredenaar was president Clinton en hij verpersoonlijkte daarmee de kentering in de waardering voor Nixon, die als president van 1969 tot de zomer van 1974 door liberalen werd gehaat. De ironie wil dat Clinton in zijn studentenjaren demonstreerde tegen het Vietnambeleid van Nixon, marihuana rookte en zeer actief was in de verkiezingscampagnes van Nixons tegenstanders, onder wie senator George McGovern. Clinton zou later trouwen met een jonge advocate, Hillary Rodham, die in het Capitool werkte als stafjuriste van de commissie die de afzetting van president Nixon voorbereidde.

President Clinton, die in korte tijd door gesprekken over Rusland een nauwe band met Nixon kreeg, was niet van plan uitvoerig stil te staan bij het vernederende vertrek van Nixon uit het Witte Huis in augustus '74.

Volgens Clinton mogen Nixons verdiensten niet overschaduwd worden door één gebeurtenis. Hoewel enkele Congresleden en politieke commentatoren grote moeite hebben met de nieuwe verheerlijking van de ex-president, die verantwoordelijk was voor het Watergateschandaal, verwoordde Clinton een meerderheidsopvatting.

Het lijkt wel alsof Nixon, die na Watergate werkte aan zijn wederopstanding, sinds zijn dood nog populairder is geworden. De generatie van veertigers en vijftigers die opgroeiden in de roerige jaren zestig en zeventig sluit een periode af, constateerde de historicus Stephen Ambrose gisteren. Abrose begon als Nixonhater aan zijn beroemde, tweedelige biografie en eindige als een bewonderaar.

'Wat opvalt is dat de thema's uit de verkiezingscampagne van Clinton in 1992 allemaal zijn terug te vinden in de Amerikaanse Revolutie van Nixon. Ik denk dat dat feit meespeelt in de herwaardering van Nixon onder een groep van Democraten', aldus Ambrose.

Met Clinton en de oud-presidenten Bush, Reagan, Carter en Ford waren tientallen leden van Nixons Witte Huisstaf en regering naar Yorba Linda gereisd. Kissinger, Haig, Schlesinger, Rodgers en vele veteranen uit het roerige Nixontijdperk groetten de oud-president voor de laatste maal, voordat hij naast zijn vorig jaar gestorven echtgenote Pat werd begraven. De begafenis werd bijgewoond door in totaal 1800 Congresleden, politici, ambassadeurs en buitenlandse functionarissen.

Maar ook Nixons donkere kant was vertegenwoordigd. Charles Colson, de meester van de smerige politieke trucs, was aanwezig. John Erlichman, die samen met de vorig jaar gestorven Bob Haldeman werkte aan het in de doofpot stoppen van de inbraak in het Watergatecomplex, zou niet komen.

Voor de begrafenis van een oudpresident die vooral geprezen wordt vanwege zijn verdiensten op buitenlands politiek terrein, viel de lijst van buitenlandse gasten wat tegen. Staatshoofden of hun voorgangers ontbraken met uitzondering van de Israëlische ex-president Chaim Herzog. Rusland en China stuurden plaatsvervangende eerste-ministers. De meeste Europese landen, waaronder Nederland, stuurden ambassadeurs. Engeland had oudpremier Edward Heath afgevaardigd.

Nixon zou Nixon niet zijn als ook dit laatste hoofdstuk zonder een rimpeling was verlopen. In zijn laatste boek - Beyond Peace - dat binnenkort uikomt, levert Nixon pittige kritiek op Clinton. Als Clinton had gedacht dat hij na de intensieve contacten met de oude staatsman milder behandeld zou worden, is hij bedrogen uitgekomen.

Nixon bekritiseert het buitenlandse beleid van Clinton. Hij noemt het beleid in Bosnië 'een zeer ongelukkige en onnodige mislukking'. In Bosnië heeft Clinton de reputatie en geloofwaardigheid van Amerika als een betrouwbare en voorspelbare speler op het internationale schaakbord in gevaar gebracht. De opstelling van de regering tegenover China is in de ogen van Nixon 'onvoorzichtig en in toenemende mate irrelevant'. Somalië was 'een les in hoe het juist niet moet'.

Maar ook op binnenlands terrein vond Nixon zijn jonge nazaat in het Oval Office 'wankelmoedig en onzeker'. Met de hervorming van de gezondheidszorg, die gepaard gaat met een vergroting van de overheidsbureaucratie, zou Clinton dezelfde fouten begaan die ook in het verleden zijn gemaakt. Letterlijk vlak voordat hij door een beroerte werd getroffen legde de oude mentor de laatste hand aan de voor zijn jonge protegé strenge teksten.

Meer over