Vreselijk jaar voor Oranjes eindigt toch nog vrolijk

Met de geboorte van een dochter keert Nederland, na de regeerperiode van koning Willem-Alexander, over veertig jaar weer terug tot het matriarchaat....

Hoe onwaarschijnlijk ook, het moest een meerling zijn.

Niet dus.

De geboorte zondag van de dochter van Willem-Alexander (36) en Máxima (32) is niettemin een historisch moment voor de Oranjemonarchie in een turbulent jaar, waarin de koninklijke familie veel in opspraak kwam.

De baby is geboren met een in de Grondwet vastgelegde taak. Het kind, waarvan de naam een dezer dagen bekend wordt gemaakt, is - in feite al sinds de conceptie - in een klap tweede in lijn van troonopvolging, na de vader. De prinses zal de eerste jaren opgroeien in villa De Eikenhorst in Wassenaar, waar de ouders dit jaar hun intrek namen. Geboren uit een Argentijnse moeder en een Nederlands/Duitse vader is deze honderd procent allochtone baby de beoogde koningin na het aanstaande bewind van Willem-Alexander. Op het moment van Alexanders inhuldiging valt de Apeldoornse tak, met uitzondering van prinses Margriet en Pieter van Vollenhoven, uit het Koninklijk Huis.

Met de geboorte van de erfprinses keert na het koningschap van Willem-Alexander onmiddellijk het matriarchaat terug waaraan de Nederlandse bevolking de vorige eeuw gewend is geraakt. Willem-Alexander wordt hiermee een incidentele koning, de eerste sinds Willem III (koning tussen 1849 en 1890), waarvan vaak wordt gezegd dat een man het in de functie van erfelijk staatshoofd moeilijker heeft dan een vrouw. Bij rampen en nationale herdenkingen bijvoorbeeld, ceremoniële functies van de monarchie, strekken de moederlijke gevoelens die een koningin kan oproepen haar tot voordeel. Ook in de contacten met ministers (nog altijd doorgaans mannen) zou een vrouwelijk staatshoofd in het voordeel zijn. Daar staat tegenover dat mannen in het publieke domein de laatste jaren steeds vaker hun emoties (mogen) laten zien.

Voor koningin Beatrix is de geboorte van haar tweede kleinkind - vorig jaar juni kregen prins Constantijn en prinses Laurentien hun dochter Eloise - een heuglijke gebeurtenis aan het einde van een van de moeilijkste jaren uit haar koningschap.

Ten paleize stond 2003 in het teken van de affaires rond Margarita en Mabel, kwesties die ernstige schade toebrachten aan de statuur van het koningschap waarvan Beatrix haar levenswerk heeft gemaakt.

Margarita, dochter van Beatrix' zus Irene, klapte uit de school over de omgangsvormen binnen de koninklijke familie, die kennelijk niet altijd even hoffelijk zijn. Eerder ontkende onderzoeken door de diensten AIVD en DKDB naar Margarita's echtgenoot Edwin de Roy van Zuydewijn moesten later door premier Balkenende bevestigd worden. In de parlementaire afhandeling van de zaak werd het Kabinet der Koningin, dat Beatrix ambtelijk ondersteunt, onder het ministerie van Algemene Zaken gebracht. 'Dat valt nog te bezien', sprak Beatrix in de aanloop naar het Kamerdebat, maar de volksvertegenwoordiging was onverbiddelijk.

Zo mogelijk nog schadelijker voor het aanzien van de monarchie was het in opspraak raken van Mabel Wisse Smit na de aankondiging van haar verloving met prins Johan Friso. Wisse Smit onderhield twee jaar lang een relatie met de crimineel Klaas Bruinsma en deed daarvan slechts summier verslag aan premier Balkenende. Toen nieuwe feiten over de relatie in de openbaarheid kwamen, trok Balkenende het voornemen van de regering in om parlementaire toestemming voor het huwelijk (in april) van Friso en Mabel te vragen. Friso valt daarmee uit het Koninklijk Huis en uit de lijn van troonopvolging. Extra pijnlijk voor Beatrix was dat de hele zaak tot een ontknoping kwam precies een jaar na het overlijden van prins Claus, waardoor de herdenking van diens sterfdag - vorig jaar bezoedeld door de val van het kabinet-Balkenende I - werd overschaduwd.

Al met al een zwaar jaar voor koningin Beatrix, die het volgens intimi heel moeilijk heeft gehad. De twee genoemde affaires doorkruisten het plan om als zevental de monarchale taken op zich te nemen. Beatrix discussieerde geanimeerd met haar drie zoons en hun vrouwen over de vormgeving ervan. Zelfs prins Johan Friso was er voor gaan voelen, terwijl hij voorheen immer distantie bewaarde. De affaire doorbrak dit plan voor de 'bv Oranje'.

De nieuwe koninklijke telg maakt niet alles, maar wel veel goed voor Beatrix. Met bovendien een tweede kind op komst bij Constantijn en Laurentien, in april, ziet een nieuwe generatie Oranjes het levenslicht. Zelf zal koningin Beatrix naar verwachting rond 2010 de troon overdoen aan Willem-Alexander. Zij is dan dertig jaar koningin geweest, ongeveer net zo lang als haar moeder Juliana (1948-1980, 32 jaar) maar aanzienlijk korter dan grootmoeder Wilhelmina (1898-1948, 50 jaar). Daarbij dient te worden aangetekend dat Wilhelmina's koningschap door het overlijden van Willem III (in 1890), na een intermezzo onder koningin-moeder Emma, noodgedwongen al op haar achttiende begon.

Als politiek en samenleving het toestaan en de contitutionele monarchie de meest verkieslijke staatsvorm blijven vinden, zal ook Willem-Alexander naar verwachting ongeveer dertig jaar koning zijn. Zijn nu geboren dochter bestijgt rond 2040 de troon.

Meer over