Vredesvorst Augustus

De Romeinse keizer Augustus (63 voor Christus - 14 na Christus) was een van de scharnieren in de westerse geschiedenis....

Toen Augustus zijn levenseinde voelde naderen, schreef hij zijn testament, bestaande uit drie delen: richtlijnen voor zijn begrafenis, de toestand in het Romeinse rijk en een overzicht van de door hem geleverde prestaties. Alleen dit laatste gedeelte is bewaard gebleven onder de titel Res Gestae Divi Augusti ('De daden van de vergoddelijkte Augustus'), omdat hij de tekst in bronzen tafelen liet graveren. Een kopie van de tekst dook op in een Romeinse tempel in Ankara, waardoor we er nu nog kennis van kunnen nemen. In Rome is de tekst aangebracht op een muur van de Ara Pacis (Vredesaltaar), een monument ter ere van Augustus.

Het is een merkwaardig geschrift. Augustus klopt zich op de borst voor de wijze waarop hij het Romeinse rijk heeft bestuurd en rust heeft gebracht in de kolkende samenleving van de laatste eeuw voor Christus. Hij laat zien met welke eretekenen hij is omhangen en hoe hij de stad Rome heeft verfraaid en gemoderniseerd. Speciale vermelding maakt hij van zijn relatie met de Romeinse bevolking (plebs). Hij herinnert eraan hoe hij meermalen geld uit eigen zak heeft geschonken, hoe hij in eigen naam gladiatorenspelen heeft georganiseerd ('Bij deze spelen streden ongeveer tienduizend man met elkaar op leven en dood') en hoe hij graanuitdelingen heeft geregeld.

Maar wat is de waarde van de Res Gestae? Wil Augustus een monument voor zichzelf achterlaten? Bedrijft hij politieke propaganda voor de door hem geïntroduceerde staatsvorm van het principaat (keizerschap)? Of is het een eerlijk opgetekend retrospectief?

Augustus wilde de geschiedenis ingaan als degene die rust en vrede had gebracht en niet als degene die de Romeinse burgeroorlog bloedig had gesmoord, schrijft Fik Meijer in zijn inleiding op de door Ivo Gay verzorgde vertaling, Augustus: Mijn daden - Res Gestae (Aristos; * 35,-). 'Augustus wilde dat het nageslacht hem zou herinneren als een vredesvorst, die aan de voor de staat rampzalige partijenstrijd een einde had gemaakt en vervolgens de voorwaarden had geschapen voor een betere samenleving.' De Res Gestae was vooral bedoeld, aldus Meijer, 'om de inwoners van de stad Rome ervan te overtuigen dat Augustus veel voor hen had gedaan'.

Het geschrift biedt volgens Meijer belangrijke informatie over Augustus' regeringsperiode, maar het is natuurlijk de vraag hoe betrouwbaar - historisch gezien - die informatie is. Het antwoord is niet eenvoudig, omdat de bronnen beperkt zijn. 'Wat dat betreft komt Augustus er in vergelijking met zijn opvolgers bekaaid af. Die mochten zich verheugen in de aandacht van de geschiedschrijver Tacitus.' Toch staat één ding vast, aldus Meijer: 'Hoe men er ook tegenaan kijkt, of men het nu ziet als een betrouwbare weergave van Augustus' daden of als een propagandastunt van een keizer die zijn negatieve imago uit de late Romeinse Republiek wilde wegpoetsen met goede daden tijdens zijn regering, men kan er niet omheen.'

Han van Gessel

Meer over