Vredesproces zakt weg in moeras van stijfkoppigheid

De woede van Gerry Adams is gespeeld. Want de verliezers in Noord-Ierland zijn de unionisten, die zich met hun onbuigzaamheid steeds verder in de nesten werken....

David Trimble waarschuwde er vorig jaar al voor, bij de aanvaarding van zijn Nobelprijs voor de Vrede: het eerbetoon kwam misschien een beetje vroeg. Want er was in Noord-Ierland per slot van rekening nog niet meer dan een blauwdruk voor vrede, het Goede Vrijdag-akkoord, en van echte vrede was nog geen sprake.

Vijftien maanden zijn de partijen in Noord-Ierland bezig geweest om die blauwdruk te vertalen in een werkbare politieke structuur, maar ze zijn er niet uitgekomen. Donderdag geraakte het vredesproces in coma - niemand durfde het woord dood al in de mond te nemen.

Wat volgt, in het ellendige moeras van wantrouwen en stijfkoppigheid, dat beschaafd wordt omschreven als 'het Noord-Ierse probleem'? De Ierse en Britse regering gaan de implementatie van het Goede Vrijdag-akkoord de komende maanden onder de loep nemen.

De vraag is alleen wat daaraan nog te bestuderen vàlt: elke punt, komma en vooral elk vraagteken lijkt de afgelopen maanden uitputtend te zijn behandeld, zonder dat zulks tot een oplossing leidde.

Het grote breekpunt van de onderhandelingen, het inleveren van wapens door de IRA, zal ook over twee maanden niet zijn verdwenen. Integendeel, het mislukken van het overleg zal de IRA-leiding alleen maar hebben gesterkt in de opvatting dat het verstandig is de wapenarsenalen nog even vol te laten.

Niet dat het voor de hand ligt dat de terroristen zullen besluiten de wapens binnenkort ook maar weer daadwerkelijk ter hand te nemen. Daarvoor heeft de republikeinse beweging de afgelopen jaren te veel in het huidige vredesproces geïnvesteerd en is, ondanks de huidige patstelling, dat proces voor haar ook te succesvol geweest.

Bovendien zullen de republikeinen met genoegen hebben toegezien, hoe de unionisten zichzelf de afgelopen dagen alleen maar verder in de nesten werkten, zonder dat daar één nationalistische kogel aan te pas kwam. Gerry Adams' woede was donderdag weer een acteerprestatie van de bovenste plank. De protestanten zijn nu immers in het oog van de wereld degenen die vanwege hun halstarrigheid en onbuigzaamheid de grootste verantwoordelijkheid dragen voor de huidige crisis, en daarvoor zullen ze in de toekomst moeten betalen. Dat is voor een deel terecht, maar niet helemaal.

Trimble en de zijnen hebben geen ongelijk als zij stellen dat het vooral de unionisten zijn geweest die de afgelopen jaren terrein hebben moeten prijsgeven. Zij hebben evenzeer gelijk als zij vaststellen dat Sinn Fein-IRA hun in geen enkel opzicht tegemoet is gekomen, waar het het heikele punt van de ontwapening betrof. Zelfs een toch vrij goedkoop 'de oorlog is voorbij' kon er van de zijde van de IRA niet af.

Wie ook maar een beetje tussen de regels kan lezen, weet dat het Goede Vrijdag-akkoord, en de eventuele implementatie daarvan, vooral de nationalisten in de kaart speelt. En de unionistische overtuiging dat de Britten op langere termijn gaarne de unie zouden verbreken en Noord-Ierland met vreugde en opluchting zouden zien opgaan in de Ierse Republiek, zit er hoogstwaarschijnlijk ook niet zover naast.

Dus wat moeten ze, de unionisten? Hoe kunnen ze dat voor hen duivelse scenario weerstaan?

Er rest hun weinig anders dan noodgrepen, vertragingstactieken en vooral veel bidden. De analyse van Sinn Feins Martin McGuinness dat het ontwapeningsprobleem een schijnprobleem is, in het leven geroepen om de voortgaaande beweging in de richting nauwere banden met Ierland zo lang mogelijk te frustreren, ligt vermoedelijk dicht bij de waarheid.

Maar het tragische voor de unionisten is dat op langere termijn ook elke stagnatie in het vredesproces gunstig is voor de nationalisten. Want hoewel Tony Blair herhaaldelijk verklaarde dat er, ingeval van mislukking van het huidige proces, geen 'plan B' is, is er natuurlijk wèl een plan B. Dat plan luidt, dat wanneer het Goede Vrijdag-akkoord niet in politieke daden kan worden omgezet, de Britse en Ierse regering zullen aansturen op een gezamenlijk bestuur van de helse provincie. Er is weinig dat de nationalisten zo als muziek in de oren klinkt; een grotere stap op weg naar de eenwording met Ierland werd sinds 1921 niet gezet.

Zijn de unionisten dus tamelijk dom? Nee, vermoedelijk niet. De unionisten voelen zich wel sterk bedreigd, en handelen vanuit dat gevoel defensief, met de blik naar achteren, in plaats van naar voren. Vanuit dat standpunt achtten ze donderdag hetbevriezen van het vredesproces een overwinning, als de veroordeelde die te horen heeft gekregen dat zijn executie weer voor een weekje is uitgesteld.

Woensdagavond, nadat het partijbestuur in een kwartiertje had besloten Blairs Weg Voorwaarts niet in te slaan, hieven ze in hun hoofdkwartier in Belfasts Glengall Street uit volle borst het God Save the Queen aan. Het was een klaaglied van wanhopige verliezers.

God behoede de koningin, maar wie behoedt de unionisten? Tony Blair niet, Bertie Ahern niet, de koningin niet - en zelfs hun protestantse God niet, zo lijkt het.

Meer over