Vredesproces nu in handen van andere helft van Israël

'De partij met Sharon in haar gelederen zal ons vrede in een doodskist brengen', schreef een Israëlische columnist op 10 mei in Yediot Aharonot....

Van onze buitenlandredactie

AMSTERDAM

Het is waar dat Likud-leider Netanyahu zich niet onmiddellijk als doodgraver van de Israëlisch-Arabische vrede hoeft te ontpoppen. De uitslag bevestigt immers opiniepeilingen die aangeven dat de Israëli's het 'vredesproces' als zodanig steunen, maar hun veiligheid beter wensen te zien gegarandeerd tegen Palestijnse zelfmoordaanslagen.

De nieuwe premier, die zijn retoriek ten spijt de naam heeft een pragmaticus te zijn zonder ideologische bindingen, is op zo'n 'vrede met veiligheid'-belofte gekozen. 'De akkoorden van Oslo zijn een realiteit die ik als vertrekpunt zal moeten aanvaarden', zei Netanyahu enkele dagen voordat hij premier Peres versloeg. Als Netanyahu consequent is, vormt hij een coalitie waarin de ideologische 'Groot-Israël'-adepten uit de religieuze partijen kort worden gehouden.

Het is de vraag of Netanyahu zo consequent is en of het hem lukt dit type scherpslijpers, die zich vooral in de Nationaal Religieuze Partij doen gelden, buiten spel te zetten. Zijn rechtstreekse verkiezing tot premier geeft de Likud-leider theoretisch de armslag zijn beleid voor de fanatiekste fundamentalistische invloeden te behoeden. Maar de joodse kolonistenbeweging zal er waarschijnlijk toch in slagen sterker dan ooit haar stempel op de Israëlische politiek te drukken.

Ministeriabele generaals als Ariel Sharon en Raful Eitan, bekend om zijn felle anti-Arabische racisme, bepleiten uitbreiding van joodse nederzettingen om veiligheidsredenen. Het is niet uitgesloten dat Netanyahu miljarden zal investeren in de bezette gebieden. 'Wij zijn van plan de nederzettingen in Judea en Samaria te versterken en ontwikkelen', heeft hij gezegd.

Sharon, die in 1982 als minister van Defensie de PLO uit Libanon bombardeerde, nam gisteren een voorschot op zijn ministerschap en zei dat de nieuwe regering zich niet aan alle bepalingen van 'Oslo' gebonden hoeft te achten. Dat Netanyahu's woordvoerder zich meteen distantieerde van deze uitspraak, laat echter zien dat de premier-in-spe een gematigder Likud-politiek voorstaat. Als bedrijfskundige beseft Netanyahu dat het vredesdividend de afgelopen jaren de belangrijkste motor van de Israëlische economie is geworden.

De nieuwe rechtse regering zal zich niet gematigder opstellen dan Peres, die zelf een bikkelharde Palestijnse politiek voerde. Het zijn vooral Likuds kanttekeningen bij 'Oslo' die onder Palestijnen in de autonome gebieden, en in de Arabische wereld als geheel, als een bom zijn ingeslagen. Khalil Shikaki, directeur van het Palestijns Centrum voor Onderzoek in Nablus, constateerde daags voor de verkiezingen: 'Als Likud wint, zal in het beste geval het vredesproces worden bevroren.'

In het beste geval, zo benadrukte de Palestijn. Het worst case-scenario ziet er dreigender uit: het is de terugkeer naar grootschalig politiek geweld in de Palestijnse gemeenschap die het gevolg kan zijn van stagnerend vredesoverleg tussen Israël en zijn Arabische buren.

Dat het vredesoverleg in een lagere versnelling wordt voortgezet, zo het de regeringswisseling in Israël overleeft, staat wel vast. Het Likud-programma stelt de Palestijnen op zijn hoogst zelfbestuur in het vooruitzicht, en kiest in alle opzichten voor de onder de socialistische premiers Rabin en Peres moeizaam tot stand gekomen status quo. Méér concessies zal Israël, als het aan Likud ligt, niet doen. Netanyahu c. s. wijzen de stichting van een Palestijnse staat categorisch van de hand, zodat voor de PLO weinig eer valt behalen aan de deze maand formeel begonnen tweede fase van het autonomie-overleg.

Het is daarom wachten op een frontale botsing tussen Netanyahu en Arafat, die elkaar nog nooit de hand hebben geschud. De eerste gelegenheid doet zich spoedig na Netanyahu's ambtsaanvaarding voor; het Likud-programma schrijft voor dat Orient House, het PLO-hoofdkwartier in Jeruzalem, moet worden gesloten. Het verenigde en ongedeelde Jeruzalem is de hoofdstad van Israël, aldus Likud, en PLO-activiteiten ondermijnen deze status. Punt uit.

Guido Goudsmit

Meer over