Vredesoverleg Noord-Ierland dicht bij akkoord

Vanuit Stormont Castle komt letterlijk niets naar buiten over het vredesoverleg inzake Ulster. Maar dat is geen slecht teken: alles wijst erop dat de partijen elkaar heel dicht zijn genaderd....

Niemand, behalve de direct betrokkenen, weet wat er precies gaande is aan de onderhandelingstafel in Belfasts Stormont Castle, maar vaststaat dat de Unionisten van David Trimble en de republikeinen van Gerry Adams heel dicht bij een akkoord zijn over de invoering van de afspraken uit het Akkoord van Goede Vrijdag, en daarmee bij de vorming van een Noord-Ierse regering en echte vrede.

Verschillende ontwikkelingen wezen woensdag in de richting van een naderende ontknoping van de onderhandelingen, die in bijna volledige mediastilte worden gevoerd. Hoogstwaarschijnlijk voor de tweede maal deze week zou de IRA zich rechtstreeks in de onderhandelingen hebben gemengd. En Sinn Fein zou een verklaring op tafel hebben gelegd die verder ging dan enige andere in de voorgaande maanden.

In hun schaarse mededelingen tot de pers onderstreepten woordvoerders van zowel UUP als Sinn Fein woensdagavond dat de gesprekken in een cruciale fase zijn aangeland. De sfeer tussen de gesprekspartners is nog steeds uitstekend. UUP-onderhandelaar Dermot Nesbitt wees zelfs op het 'grote risico' dat Sinn Fein met ontwapening zou nemen - een tot dusver ongekend vertoon van inlevingsvermogen in de situatie van de tegenstander.

Bij de implementatie van het Goede Vrijdag-akkoord gaat het om twee dingen: de instelling van een Noord-Ierse regering en gezamenlijke Noord-Ierse en Ierse politieke lichamen, en het inleveren van wapens door de paramilities. Over die combinatie wordt nu al negentien maanden gepraat. De unionisten vinden dat de IRA moet beginnen met ontwapenen, voor Sinn Fein deel kan uitmaken van de regering. Volgens Sinn Fein staat die voorwaarde niet in het GVA.

De afgelopen tien weken is die tegenstelling uitputtend besproken onder leiding van de Amerikaanse ex-senator George Mitchell. En uit de informatie die naar buiten sijpelt, kan worden opgemaakt dat er een oplossing in de maak is. Dat de IRA, voor het eerst in de vredesonderhandelingen, rechtstreekse betrokkenheid toont, is veelzeggend.

Alle gesprekspartners in Belfast weten dat het Republikeinse leger in elk geval voor de vorming van een regering nog geen roestige revolver zal inleveren. Ook David Trimble weet dat. Maar de UUP-leider wil het vredesakkoord niet op die vaststelling laten sneuvelen, en lijkt steeds meer te voelen voor de positie van de Britse regering: dat het er niet om gaat dat wapens worden ingeleverd, maar dat wapens niet meer worden gebruikt.

Maar Trimble wil wel keiharde garanties, al was het maar omdat hij die nodig heeft om zijn achterban ervan te overtuigen dat er met Sinn Fein geregeerd kan worden, ook zonder ontwapening. Volgens ingewijden zou Sinn Fein woensdag, om Trimble tegemoet te komen, een verklaring op tafel hebben gelegd waarin de partij zegt dat zij 'het politieke geweld en de punishment beatings (het geweld van de IRA tegen de eigen gemeenschap) betreurt'.

Dinsdag al zou de IRA zich bereid hebben getoond een 'war is over'-verklaring af te geven, alsmede een intermediair aan te wijzen - vermoedelijk een lid van de Army Council van de organisatie - die rechtstreeks zou gaan onderhandelen met Sir John de Chastelain, de Canadese voorzitter van de internationale commissie die toezicht moet houden op de ontwapening. Omdat dat volgens de UUP niet ver genoeg ging, zou de IRA woensdag met een nieuwe verklaring zijn gekomen, waarin de organisatie haar 'toewijding aan een onverbrekelijke vrede' uitspreekt.

Begin deze week kwamen berichten naar buiten dat de leiding van de IRA bezig zou zijn haar achterban voor te bereiden op het inleveren van wapens, in het IRA-jargon verkocht als 'tactische ontwapening'.

De verklaringen van Sinn Fein en IRA moeten een akkoord mogelijk maken, waarin stapsgewijs wordt toegewerkt naar de vorming van een regering, die begin december zou moeten plaatsvinden, met Sinn Fein, SDLP en UUP. Garanties van Sinn Fein en IRA dat ontwapening na de vorming van de regering van start zal gaan - en sancties op het niet nakomen van die toezeggingen - zouden de unionisten over de streep moeten trekken.

In juli kwam De Chastelain, na gesprekken met de IRA, al tot de conclusie dat 'ontwapening vermoedelijk binnen enkele dagen na de vorming van een regering van start zou gaan'. Dat vond de UUP toen niet overtuigend genoeg om de sprong in het diepe te wagen. De Chastelain komt deze week nog met een nieuw rapport over de vooruitzichten van ontwapening.

Voorzitter Mitchell presenteert eind deze week zijn slotrapport, en gaat dan naar huis. Volgens David Ervine, leider van de kleine unionistische PUP, moet dat rapport een akkoord bevatten. 'De kloof tussen UUP en Sinn Fein is nu zo klein, dat het een misdaad zou zijn als die de komende dagen niet wordt gedicht', zei hij.

Meer over