Vrede nog ver weg voor Oost-Timor

Een kleine vijfhonderd jonge mannen en enkele vrouwen op versleten schoenen, sandalen en blote voeten staan vrijdagochtend rond tienen in het gelid op het plein voor het kantoor van de gouverneur in Oost-Timor....

Van onze medewerker Gerrit de Boer

Een man in een rood-wit joggingpak inspecteert de troepen, staande op een langzaam voorbijrijdende jeep. De man op de jeep is Eurico Gutteres, commandant van Aitarik, een van de milities die strijdt voor blijvende integratie met Indonesië.

Dergelijke milities trekken al wekenlang door dorpen en steden op Oost-Timor, bewapend met stokken, speren en geweren. Ze beweren dat ze de burgers beschermen tegen aanvallen van onafhankelijkheidsstrijders. Gutteres bereidt zich samen met een deel van zijn manschappen voor op een grote manifestatie van alle pro-integratie-milities uit Oost-Timor die voor vandaag op het programma staat.

Gutteres ontkent alle aantijgingen dat zijn milities terreur uitoefenen en wapens dragen. 'Wij zijn hier om de mensen te beschermen. Niemand hoeft bang voor ons te zijn. Wij maken geen onderscheid tussen Timorezen die voor of tegen integratie bij Indonesië zijn, maar wij accepteren geen dreigementen.'

Maar al snel verandert de toon en opent hij de aanval op de leiders van de onafhankelijkheidsbeweging. 'Wat zijn dat voor mensen? Ze bedreigen onschuldige burgers. Ze reizen naar het buitenland, gaan met blanke vrouwen naar bed en noemen zich voorvechters van het volk en strijders voor onafhankelijkheid. Bedriegers zijn het. Ik sta hier niet omdat ik gouverneur wil worden of burgemeester. Ik sta hier om op te komen voor de kleine man. Ik strijd voor vrede en de vrijheid van Oost-Timor onder Indonesische vlag.'

Kolonel Tono Suratman, de militaire commandant in Dili die ter plekke is, ziet er geen kwaad in. Volgens hem zijn de troepen leden van Pam Swakarsa, een door de Indonesische regering opgerichte ongewapende burgermilitie die de onderbemande politie assisteert. De mannen op het plein zijn niet dezelfden als de gangsters die de afgelopen weken duizenden burgers de stuipen op het lijf joegen.

Hij vindt het ook geen bezwaar dat Gutteres een dag eerder pamfletten onder het Timorese volk heeft verspreid, waarin hij ambtenaren die voor onafhankelijkheid van Timor zijn, verordent ontslag te nemen en de hun ter beschikking staande faciliteiten over te dragen aan voorstanders van integratie. 'Dat is zijn privémening en dat mag in een democratie.' Suratman is het er wel mee eens.

Manuel Caras Calau, vooraanstaand lid van de Timorese onafhankelijkheidsbeweging CNRT, is niet verbaasd over de steun van het leger voor Gutteres en zijn troepen. 'Het is een algemeen bekend feit dat het leger de milities werft en betaalt. Het zijn arme stumpers die geen werk hebben en worden gepaaid met een baan. Indonesië is doodsbang voor gezichtsverlies als Timorese volk straks in juli massaal voor onafhankelijkheid kiest. Dus jagen ze iedereen de stuipen op het lijf. Eerst hebben ze de leraren en dokters van andere eilanden verdreven en vervangen door militairen. Nu gebruiken ze de milities om de burgers te dwingen om voor autonomie te stemmen.'

Xanana Gusmao, de in 1992 gevangen genomen leider van de onafhankelijkheidsbeweging, gaf zijn aanhangers vorige week de opdracht om zich actief te verdedigen. Caras Calau is het daarmee eens, ook al betreurt hij dat enkele radicale elementen in de beweging die opdracht misbruiken als een vrijbrief om aanslagen op het Indonesische leger uit te voeren.

De CNRT-man verzekert dat alle vrijheidsstrijders hun acties meteen staken als het leger de milities ontwapent. 'Wij willen geen geweld maar worden ertoe gedwongen', zegt hij. Gutteres, zijn collega militieleiders en andere voorstanders van integratie beweren dat zij de strijd beëindigen als hun sympatisanten niet meer worden gemolesteerd en bedreigd.

Zondag leidt de Timorese bisschop Carlos Belo, de op het eiland geliefde Nobelprijswinnaar voor de vrede in 1996, een massale verzoeningsmis. Andere initiatieven voor een vreedzame oplossing zijn in de maak. Maar vrijdagrijden de hele dag vrachtwagens met militieleden Dili binnen. Een van hen staat 's avonds op straat met een machinegeweer.

Meer over