Column

Voorzichtigheid geboden voor republikein op Koningsdag

Hoe gaan we om met onze tegenmacht?

Ana van Es
...de protestborden staan klaar... Beeld
...de protestborden staan klaar...Beeld

Vandaag, op Koningsdag, zal tussen de tienduizenden Nederlanders die langs de kades van Dordrecht een glimp hopen op te vangen van de Oranjes ook een handvol republikeinen staan.

Ze zijn niet met veel. 30 zullen het er zijn of misschien ook slechts 20, het hangt ervan af hoeveel het erop wagen. Want voordat je het weet word je gearresteerd, als republikein op Koningsdag.

Republikeinen hebben het moeilijk in Nederland. Dat viel me afgelopen vrijdag op, toen ik in Dordrecht was bij een bijeenkomst van het Nieuw Republikeins Genootschap (NRG), een vereniging met als doel afschaffing van de monarchie. Drieduizend aanhangers zijn er, volgens eigen opgave. In Dordrecht werden de 'activiteiten' besproken die de republikeinen vandaag in gedachten hebben.

'Onze leden zijn mensen die niets te verliezen hebben', had de woordvoerder, Hans Maessen, me door de telefoon al verteld. 'Uit de kast te komen en zeggen dat je republikein bent, dat is maatschappelijke zelfmoord. Het vergt enige moed om dat te doen.'

Op de bijeenkomst raakte ik aan de praat met Ella de Snoo, inwoonster van Dordrecht. Spontane vrouw, werkzaam bij een uitgeverij. Aan haar is niets bijzonders te zien, maar ze voelt zich al jaren republikein. Sinds kort komt ze daar ook voor uit.

Hoe gaat zoiets, republikein worden? 'Beatrix zat al redelijk in mijn allergie', vertelt ze. 'Ze had veel politieke invloed, via de Raad van State. Toen Willem-Alexander koning werd, dacht ik: nu is de maat vol.'

Op feestjes ontmoet De Snoo weinig begrip voor haar standpunt. De gemiddelde Nederlander is stilzwijgend voor het koningshuis. 'Ze zeggen: een gekozen president kost toch ook geld?'

We stonden op het Groothoofd van Dordrecht, daar waar je uitkijkt over het drierivierenpunt, waar de Beneden-Merwede zich splitst in de Noord-Maas en de Oude Maas. Hier, op het drukstbevaren waterknooppunt van Europa, is vandaag de vlootschouw: het hoogtepunt van Koningsdag-nieuwe-stijl.

Een levensgroot oranje spandoek meldt: 'Welkom op Koningsdag in Dordrecht.' Zelfs de dukdalven in het water zijn oranje-rood-wit-blauw geverfd.

Dit feestje verstoren, dat willen de republikeinen niet. Maar ze willen wel een 'tegengeluid' laten horen. Helaas: een demonstratie tegen het koningshuis op Koningsdag gaat te ver in het Nederland van 2015.

Ella de Snoo: ...later republikein geworden... Beeld
Ella de Snoo: ...later republikein geworden...Beeld

Een individuele republikein mag wel een protestbord in de lucht houden, verspreid in de menigte. De borden, op houten staketsels, stonden al klaar in een zaaltje. Om een aanvaring met de tienduizenden orangisten op straat te voorkomen, gaat er vandaag aanvankelijk een grijze vuilniszak overheen.

Pas als de koning in zicht is, worden de zakken verwijderd. In het woud van oranje vlaggetjes is het dan de bedoeling dat Willem-Alexander dit ziet, in maar liefst drie talen: Down with the crown. Leve de republiek in Nederland. Je suis républicain.

Twee dames van de politie zaten ook in de zaal, in burger. Van het bord Down with the crown maakten ze alvast foto's . Met 25 republikeinen op straat - misschien zelfs 30 - kunnen de autoriteiten geen risico's nemen.

De republikeinen moeten uitkijken: staan ze per ongeluk met twee protestborden naast elkaar, dan is dat een 'demonstratie' en reden voor aanhouding. De marges van de democratische rechtsstaat zijn smal op Koningsdag. Maessen werd twee jaar geleden al eens opgepakt, per ongeluk, excuses, bloemetje. 'Wel een beetje spannend', vindt Ella de Snoo.

Dan veert ze op. Op de Beneden-Merwede vaart een schip langs. Kijk, de PWA. Jawel, de Prins Willem-Alexander.

Hoe zou dat er eigenlijk moeten uitzien, het aftreden van de Oranjes? Welnee, geen ballingschap in het buitenland, zegt NRG-voorzitter Anjo Clement. 'Met stille trom. Hun onroerend goed mogen ze natuurlijk houden. De Horsten, kasteel Drakensteyn, daar kunnen ze blijven wonen.'

...zelfs de dukdalven zijn in oranje-rood-wit-blauw... Beeld
...zelfs de dukdalven zijn in oranje-rood-wit-blauw...Beeld

Dit zit de Nederlandse republikeinen in de weg: als vrije dag is het oranjefeest best geslaagd.

Straks na het protest wil Ella de Snoo gewoon met vrienden naar de kroeg. Net als anders op Koningsdag. 'Dit klinkt raar uit mijn mond', zegt de vrouw die republikein is geworden. 'De aanleiding is voor mij verkeerd. Maar ik vind het feestje altijd wel heel leuk.'

Meer over