nieuws

Voormalig Nationale Ombudsman Alex Brenninkmeijer (70) plotseling overleden

Voormalig Nationale Ombudsman Alex Brenninkmeijer is donderdag plotseling overleden op 70-jarige leeftijd. Dat heeft de Europese Rekenkamer, waarvoor Brenninkmeijer werkzaam was, bekendgemaakt op Twitter.

Hessel von Piekartz
Alex Brenninkmeijer in 2015. Beeld Mike Roelofs
Alex Brenninkmeijer in 2015.Beeld Mike Roelofs

Brenninkmeijer was van 2005 tot en met 2014 de Nationale Ombudsman van Nederland, het onafhankelijke instituut dat burgers met klachten over de overheid helpt. Hij werd opgeleid als jurist en bekleedde functies aan verschillende universiteiten; zo was hij onder meer hoogleraar staatsrecht aan de Universiteit Leiden. Ook was hij werkzaam als bestuursrechter. Sinds 2014 was hij lid van de Europese Rekenkamer. Zijn termijn zou daar deze zomer aflopen.

Vooral in zijn rol van Ombudsman vergaarde Brenninkmeijer veel bekendheid. Voor zijn aantreden bestond het beeld dat het instituut de overheid veelal gelijk gaf. De komst van Brenninkmeijer in 2005 droeg bij aan een cultuuromslag. Hij had zijn tijd mee, Den Haag stelde zich in die periode toegankelijker op, maar ook zijn vasthoudendheid speelde een rol bij het succes. Hij schuwde de confrontatie met politiek Den Haag niet.

Zo haalde Brenninkmeijer meermaals hard uit naar het openbaar bestuur. Hij noemde het politieoptreden rond de strandrellen bij Hoek van Holland in 2009, waar een dode viel door politiekogels, ‘excessief’. Het werd hem niet in dank afgenomen door het kabinet-Balkenende IV. In 2013 hekelde Brenninkmeijer de houding van de regering tegenover discriminatie in Nederland na een kritisch rapport van de Raad van Europa. Hij noemde het ‘politieke tij’ in Nederland ‘racistisch’. De uitspraken leidden opnieuw tot felle kritiek van bewindspersonen. Andere belangrijk dossiers waren de ‘onbehoorlijke’ omgang van de overheid met de Q-koorts en de ‘inhumane’ detentie van illegale vreemdelingen.

Brenninkmeijer stond bekend als een man met een scherp oog voor maatschappelijke ontwikkelingen. Als Ombudsman uitte hij zijn zorgen over de groeiende afstand tussen overheid en burger, een onderwerp dat enkele jaren later, onder meer door de toeslagenaffaire, zeer actueel zou worden.

‘Kritisch denker’

Bij de Europese Rekenkamer was Brenninkmeijer verantwoordelijk voor het controleren van de financiële boekhouding van de Europese Unie. Ook in dat werk nam hij een zeer kritische houding aan en durfde hij harde uitspraken te doen. Na een jaar in zijn nieuwe functie noemde hij in een interview in de Volkskrant de EU een ‘vereniging van onbetrouwbare leden’.

Premier Rutte reageerde donderdag via Twitter op het plotselinge overlijden. Hij noemde Brenninkmeijer een ‘kritisch denker die stond voor het recht en rechtvaardigheid’. Ook minister van Buitenlandse Zaken Wopke Hoekstra reageerde via het sociale medium: ‘Alex Brenninkmeijer heeft een belangrijke bijdrage geleverd aan het beter functioneren van Nederland en van de EU. Mijn waardering en dankbaarheid daarvoor zijn groot.’

Meer over