Voor niets doen bestaan geen excuses

De ellende in Bosnië die je dagelijks op tv ziet, maakt me zo ontzettend kwaad. Maar aan de andere kant ben ik net zo hypocriet als al die andere mensen en vooral als de regeringen die toekijken en maar praten....

En waarom? Ik moet eerst mijn studie afmaken, houd ik mezelf voor. Maar is dat de werkelijke reden? Waarschijnlijk doe ik het ook niet als ik daarmee klaar ben - 'Ik kan mijn baan toch niet opgeven.'

Terwijl die mensen daar alles moeten opgeven, of ze het nu willen of niet. Ze geven hun dochters op die verkracht en vermoord worden, hun zonen die afgeslacht zijn. En dat alleen omdat ze een andere godsdienst hebben.

Na de Tweede Wereldoorlog is gezworen: zoiets mag nooit meer voorkomen. En nu staan we erbij en kijken ernaar. Maar wat voor een excuus kunnen wij aanvoeren als onze kinderen over tien tot twintig jaar vragen: 'Wat deden jullie om het te stoppen?'

In de Tweede Wereldoorlog had je nog het excuus: wij wisten het niet. Maar wij weten alles, kunnen via de media alles van dichtbij meemaken. We zeggen 'We kunnen niets doen' en wassen onze handen in onschuld.

Terwijl er duizenden mensen vermoord worden, afgeslacht als beesten. Sterker nog, als beesten zo behandeld zouden worden, zouden busladingen vol activisten voor ze op de bres springen. Dan zou hemel en aarde bewogen worden om hun lot te veranderen.

Maar de gemiddelde Nederlander zegt: 'Plaats er maar een hek omheen en laat ze elkaar afslachten' of 'Alweer dat gezeik over Bosnië, zet de tv op een andere zender'. Is onze samenleving zo bekrompen geworden, dat dingen die verder weg spelen ons niet meer kunnen schelen? Dat mensen die ellende zien als iets dat over gaat omdat ze het weg kunnen zappen?

Ik hoop maar dat er geen hemel is als ik te overlijden kom. Want ik wil niet graag aan al die honderdduizenden oud-soldaten uit de Tweede Wereldoorlog uitleggen waarom wij iets toelaten waarvoor zij, ver weg van huis, hun leven gegeven hebben om het te bestrijden.

BEST Johan van Hulten

Bevrijdingsjaar

'De Bosniërs keken met onbehagen toe hoe de Servische overwinnaar Krajina bij het Servische Rijk inlijfde. Nu hun buurland bij Servië was gevoegd, waren zij duidelijk de volgenden. En zo was het ook.'

'In zijn optreden tegen Bosnië toonde Mladic zich een meester in het kiezen van de juiste tijden; hij gaf zijn tegenstanders zo weinig mogelijk gelegenheid tot succesvolle tegenzetten. Het was een verbazingwekkende demonstratie in de politieke sfeer van de toenemende kracht van het fascisme en de zwakheid van de democratieën.'

Vul nu in: Tsjechen, Nazi-overwinnaar, Oostenrijk, Derde Rijk, Duitsland, Tsjecho-Slowakije, de Führer en Nazisme en men heeft de oorspronkelijke tekst zoals die staat in het nog altijd zeer nuttige overzichtswerk van L.L. Snyder over de oorlog in de jaren 1939-1945.

De parallel tussen het lot van Tsjecho-Slowakije en Bosnië-Herzegovina is sinds 1992 alleen nog maar toegenomen. Met deze twee blijvende verschillen: toen (in 1938) hadden de westerse democratieën nog niet de beschikking over sterke strijdkrachten die tegenover Nazi-Duitsland konden worden gesteld; nú beschikken de democratieën over omvangrijke NAVO-strijdkrachten.

Toen legden de westerse democratieën de Tsjechen in ieder geval geen wapenembargo op toen ze hen in de steek lieten; nú doen de democratieën dat wel.

Dat maakt de tragedie in Bosnië in het bevrijdingsjaar 1995, vijftig jaar na de overwinning van de democratie op het fascisme, des te erger.

ZOETERMEER Peter Zoetmulder

Ontredderd

Laten we eens bedenken dat zoiets in Zoetermeer gebeurt en de hele wereld ons liet zitten. Wat zouden wij ons ontredderd en onmenselijk behandeld voelen.

Als ik bedenk dat we met ons allen bezig zijn onze vakantie te plannen alsof er niets aan de hand is, kan ik een gevoel van misselijkheid nauwelijks onderdrukken. Verdikkeme, het zijn toch onze medemensen!

ZOETERMEER C.A.M. de Bruijn

Opties

Er zijn slechts twee opties voor een 'oplossing' van het probleem ex-Joegoslavië denkbaar. De eerste optie is de militaire kracht van de NAVO zo veel mogelijk te benutten. Het overwicht aan materieel en mankracht is zo groot dat de Bosnische Serviërs gemakkelijk teruggedrongen kunnen worden en militair verslagen.

Dat zo'n aktie veel mensenlevens zal gaan kosten, ook onder de bevolking, laat zich raden. Blijven doormodderen kan echter niet. De politici dienen hun verantwoordelijkheid te nemen en de eigen bevolking van zo'n aanpak te overtuigen.

De tweede optie is dat de VN hun bemoeienis volledig gaan toespitsen op humanitaire hulp. De blauwhelmen gaan dus niet weg uit dat gebied, maar leveren wel hun wapens in. En het betekent de gecombineerde inschakeling van het Rode Kruis, Artsen Zonder Grenzen en alle andere hulpverleningsorganisaties.

Wanneer de tegenpartij, de Bosnische Serviërs, duidelijk wordt dat slechts de humanitaire taak door de VN vervuld gaat worden, zal waarschijnlijk de behoefte om deze dwars te zitten afnemen.

De internationale gemeenschap is niet in staat het etnische vraagstuk in de Balkan op te lossen. De onderscheiden bevolkingsgroepen moeten daarom zelf de beschikking krijgen over de eigen invulling van hun samenleving.

Dit klinkt cynisch, om een oorlog te laten voortduren, maar van buiten af kan geen oplossing aangedragen dan wel afgedwongen worden.

TILBURG Aad van der Hout

Rechtsgevoel

In deze oorlog stevenen we af op het moment waarop we een zware beslissing moeten nemen. Of we trekken onze handen af van Bosnië en laten de verschrikkelijkste Europese volkerenmoord in vijftig jaar voltooien door Karadzic, Mladic en hun Cetniks. Of we geven onze neutraliteit op.

De eerste keuze is de gemakkelijkste en de meest schandelijke, waarbij we definitief mede-verantwoordelijk worden. De tweede is de moeilijkste, een keuze met mogelijk zeer ernstige gevolgen.

Feitelijk is de tweede keuze al voor een deel gemaakt. De VN'ers in Bosnië zijn al lang geen neutrale partij meer. Neutraliteit wordt namelijk door de aanvallende partij, in dit geval de Serviërs, gerespecteerd of niet. Nu Mladic en zijn mensen er werkelijk alles aan doen om aan te tonen dat er één duidelijke agressor is, kunnen we weinig anders meer.

Het wordt tijd om dat te accepteren en eindelijk eens gestalte geven aan het feit dat wij de Bosnische staat en haar regering hebben erkend. Het leed en de ellende zal er, zeker de eerste tijd, niet minder om worden, maar ons rechtsgevoel schreeuwt om erkenning.

BREDA W.J.H. Joosse

Morele failliet

In reactie op de uitspraken van minister Pronk over de volkerenmoord van de Bosnische Serviërs op de Bosnische Moslims, menen het CDA-kamerlid De Hoop Scheffer en ACOM-voorzitter Gooyers dat hij zijn mond moet houden, om zo de veiligheid van de achtergebleven Nederlandse VN-militairen niet in gevaar te brengen.

Zodra 'onze jongens' terug zijn, kan het vingertje in volle glorie worden opgeheven en kunnen wij schande spreken over de gruwelen die plaatshebben.

Dit is tekenend voor het Bosnië-debâcle. Iedereen is bang voor zijn eigen hachje. Men kijkt toe bij de slachting van een bevolkingsgroep, want het betreft niet de eigen mensen.

Het fiasco van het VN-optreden in Bosnië is voor mij tevens het morele failliet van deze organisatie. Eigenbelang zal in de toekomst alle internationale militaire samenwerking, zolang het geen economisch belang betreft, frustreren.

AMSTERDAM E.G. Havelaar

Nasi en bier

Zelden zag ik het failliet van het westerse denken beter geïllustreerd dan in de Volkskrant van 16 juli, waar in twee artikelen de gevolgen van de val van Srebrenica werden beschreven.

Allereerst voor onze Dutchbat-jongens (en -meisjes) die, door pappie NAVO in de steek gelaten, moesten toezien hoe niet alleen hun (tank)autootjes, maar ook hun geweren door de grote boze Bosnische Serviërs werden afgepakt. Gelukkig kon de machteloosheid 's avonds worden weggewerkt met patat en kroketten, nasi en bier.

De oprispende traumatische ervaringen werden vervolgens in groepssessies verwerkt. Onderwijl kwam het telegram van de minister van Defensie binnen, waarin werd medegedeeld dat de hele wereld de moed van onze bikkels prees. De avond werd - zoals in NOVA te zien was - besloten met ontspanning in de vorm van een pornofilmpje.

Dit alles breed uitgemeten naast de berichtgeving over de Moslimvrouwen die moesten toezien hoe hun vaders, mannen en zonen, nadat hen de keel was afgesneden, als oud vuil in de greppel werden gegooid. Terwijl onze jongens hun film bekeken, werden buiten de laatste jonge vrouwen uit de menigte verkleumde vluchtelingen gesleurd.

AMSTERDAM M. Bottelier

Collaboratie

In Forum van 17 juli stelt Herman Wigbold een principiële vraag aan de orde: wanneer is er sprake van collaboratie? Aanleiding was het optreden van de Nederlandse militairen in Srebrenica.

Het is kennelijk bij Wigbold niet opgekomen dat het doel dat de commandant van Dutchbat voor ogen stond bij het meesturen van zijn manschappen, iets geheel anders dan collaboratie is geweest. Iets dat misschien als een daad van verzet tegen de bewuste deportaties moet worden gezien.

De commandant van Dutchbat heeft de ogen van de VN laten meereizen. Ogen kunnen natuurlijk wreedheden niet tegenhouden, maar de meegestuurde VN-militairen konden wel getuige zijn van de handelingen van de Serviërs.

Getuigen kunnen de wreedheden wereldkundig maken die anders wellicht verborgen zouden blijven. Getuigen kunnen een middel zijn om die wreedheden in een later stadium aan de kaak te stellen. Uiteindelijk bestaat er ook nog zoiets als een tribunaal voor het voormalig Joegoslavië.

DEN HAAG

Hans van der Maesen

Netjes gedragen

Dat minister Voorhoeve in deze voor hem wel zeer woelige tijden nog de tijd heeft kunnen vinden om in Forum van 18 juli een gloedvolle verdediging te schrijven van Dutchbat in antwoord op het artikel van Herman Wigbold siert hem zeer.

Alle door hem genoemde feiten ter verdediging van de manschappen zijn volledig juist. Wat ik echter mis in zijn betoog is de oorzaak waardoor Dutchbat in deze precaire situatie is terecht gekomen.

Dat is de politieke besluitvorming van hoog tot laag - de VN, de EU, de Nederlandse regering, het parlement en de leiding van het Nederlandse leger - waardoor de mannen van Dutchbat op pad werden gestuurd met wat handvuurwapens en pantserwagens om dertigduizend Moslims te 'beveiligen'.

Eén en ander met de wetenschap dat zij te doen kregen met een tegenstander die in de voorgaande drie jaar had getoond lak te hebben aan alle afspraken en overeenkomsten met onderhandelaars. En dus maar hopen dat de gehaaide Karadzic en Mladic zich nu eens netjes zouden gedragen!

DE MEERN M.J. Engelman

Overleven

De huidige containment-politiek van het Westen in Bosnië is volgens René Grémaux en Abe de Vries (Forum, 19 juli) een 'succes'. Hoe durven ze het op te schrijven?

Ze noemen ook het feit dat de Moslims gruwelijkheden hebben begaan. Konden de moslims anders? In een oorlog als deze kun je alleen met wrede methodes overleven.

Doordat het Westen ze niet geholpen heeft, moesten de Moslims zich onder andere tot de fundamentalistische moslimstrijders wenden om te kunnen overleven. De Moslims zijn echter de oorlog niet begonnen en dat is wat telt.

AMSTERDAM Robin Molenaar

Grote vraagtekens

Grémaux en De Vries schrijven in Forum: 'Hardnekkige berichten als zouden Moslim-autoriteiten ''hun'' burgers opofferen om de westerse publieke opinie te beïnvloeden, zijn zeker geen perfide leugens, zoals Martin van den Heuvel schijnt te denken.'

Nu wil de werkelijkheid dat ik niets geschreven heb dat ook maar in de verte met het opofferen van burgers door de Moslim-autoriteiten te maken heeft. Ik schreef in Forum alleen dat de Nederlandse blauwhelmen soms neerzien op de Bosnische Moslims en dat 'de venijnige Servische propaganda daar zeker toe zal hebben bijgedragen'. Dat is wel even wat anders.

Overigens zet ik achter vele opmerkingen uit het artikel van Grémaux en De Vries grote vraagtekens. Zo verbaast het mij dat zij zich zo positief uitlaten over de beruchte Arkan, de Servische crimineel die hoog op de lijst staat van het Haagse Tribunaal voor Oorlogsmisdaden in het voormalig Joegoslavië.

Zij schrijven dat volgens een Canadees comité de lokale bevolking van de Bosnische stad Bijeljina (inclusief Moslim-tegenstanders van Izetbegovic) 'de verantwoordelijke militieleider Arkan' verzocht hadden hen te komen beschermen; 'Serviërs uit Bijeljina (zijn) er heilig van overtuigd dat zonder het optreden van Arkan geen van hen het er levend van zou hebben afgebracht.'

Dat laatste weten we niet, hoe Arkan in Bijeljina heeft huisgehouden echter wel. De bekende Engelse Joegoslavië-specialist Misha Glenny schrijft hierover in zijn boek The Fall of Yugoslavia: 'De Serviërs bestormden de steden van oost- en zuid-Bosnië. Bijeljina was de eerste volgens een patroon waarbij het (Joegoslavische) leger de territoriale verdediging uitschakelde, waarna een bende van Arkans mannen begonnen Moslims (mannen en vrouwen) in koelen bloede te vermoorden, duidelijk genietend van hun demonisch werk.'

DEN HAAG M. van den Heuvel

Mening

De toevoeging bij het Forum-artikel dat René Grémaux en Abe de Vries tot voor kort betrokken waren bij de opleidingen aan het Centrum voor Vredesoperaties (CVV) van de Koninklijke Landmacht doet geen recht aan de feitelijke situatie.

De Vries was tot medio mei 1993 verbonden aan het CVV. Grémaux kwam als begeleider van een cursusdeel van twee lesuren naar het CVV, maar was verder niet aan het CVV verbonden. Dit cursusdeel is in het voorjaar van 1994 geschrapt.

De mening van de auteurs is niet de officiële weergave van de inhoud van de lessen zoals die op het centrum gegeven worden ter voorbereiding van personeel voor hun uitzending naar het voormalig Joegoslavië. Het CVV geeft een onpartijdige weergave van feiten voor personeel dat in een neutrale organisatie (de VN) een functie moet gaan vervullen.

OSSENDRECHT

luitenant-kolonel H. Noordhoek

commandant van het CVV

Schijnwijsheid

Neutraliteit heeft het odium van rechtvaardigheid. 'Waar er twee vechten hebben er twee schuld', 'De waarheid ligt in het midden'; voor velen lijkt dit de hoogste wijsheid.

Een schijnwijsheid echter, die niets anders is dan een slecht excuus om niet na te hoeven denken en vooral geen consequenties te hoeven trekken.

Wat Bosnië betreft zijn wij allen uitgebreid op de hoogte gebracht van de politiek van etnische zuiveringen, deportaties, verkrachtingen en moord op de burgerbevolking door de Serviërs. Natuurlijk hebben de 'neutralen' gelijk dat de tegenpartij ook dingen doet die niet door de beugel kunnen. Natuurlijk gebeuren onder oorlogsomstandigheden de vreselijkste dingen, en geen enkel volk bestaat alleen maar uit heiligen.

Waar het om gaat is dat genoemde wandaden door de Bosnisch-Servische aanvoerders tot politiek zijn verheven. De officiële Bosnische regering gaat daarentegen nog steeds uit van een staat waarin plaats is voor alle bevolkingsgroepen.

Neutraliteit kan een manier zijn om verantwoordelijkheden te ontlopen. Geen enkel land, geen enkel volk, niemand mag zich echter verschuilen achter de 'neutraliteit' van de Verenigde Naties.

TILBURG Peter van Kolverschoten

Vergaderen

Vergaderen. Vergaderen. Vergaderen. Srebrenica valt. Geschokt!

Vergaderen. Vergaderen. Vergaderen. Zepa valt. Geschokt!

Vergaderen. Vergaderen. Vergaderen. Gorazde valt. Geschokt!

Vergaderen. Vergaderen. Vergaderen. Sarajevo valt. Geschokt!

Vergaderen. Fakkeloptocht.

Vergaderen. Nooit meer.

Vergaderen. Monument.

NIJMEGEN Johan Krajenbrink

Meer over