'Voor mij wordt het al snel te druk op een schilderij'

Op haar schilderijen is geen plaats voor seks, drugs of rock 'n' roll. Met portretten die tot het allereenvoudigste zijn teruggebracht, won ELKA OUDENAMPSEN deze week de Philip Morris-prijs voor beeldende kunst, ter waarde van 50 duizend gulden....

VROEGER vond Elka Oudenampsen (1967) het beledigend als haar werk met Schlemmer of Malewitsj werd vergeleken. In haar atelier in Arnhem zegt ze: 'Je wenst toch altijd: mijn schilderijen zijn meer van mij, dan van een ander.' Toch zal iedereen die Oudenampsens gloeiend gekleurde, monumentaal geschilderde mensfiguren ziet, denken aan de massieve boeren die Malewitsj tussen 1909 en 1913 schilderde, of aan de geschematiseerde dansers van Oskar Schlemmer.

Was Oudenampsen een pure Malewitsj-adept geweest, dan had ze nooit de grote prijs in de wacht gesleept die ze deze week kreeg. Haar 'portretten' missen de inviduele trekken die de schilderijen van Malewitsj bezitten - ze hebben, om maar iets eenvoudigs te noemen, geen ogen, geen mond, geen neus, geen oren. En soms wordt ingezoomd op een detail: een stuk romp met een ceintuur, een bocht in een arm. Haast onherkenbaar worden haar personages.

Maar buiten dat hebben ze een opmerkelijke wordingsgeschiedenis. 'Al mijn personages leven onzichtbaar in tijdschriften', zegt Oudenampsen. 'Ik hoef ze er alleen nog maar uit te knippen.' Full-color modebladen zijn het domein waarin ze grasduint. Oudenampsen knipt er vormen uit - een stuk bank, een been, een stukje stralendblauwe lucht - en verwerkt deze tot collages. Stapels boeken heeft ze er al mee vol. Maar ze wijst naar haar eerste, piepkleine collage die aan de muur hangt. 'Mijn eerste personage was een arm, een romp en een rokje. Toen dacht ik: nu nog een hoofd erbij.' En zo ging het verder.

De collages helpen haar 'om de vormen platter te maken, om de werkelijkheid te vereenvoudigen'. De collages zijn dus de eerste schrede op weg naar het schilderij. Het is de basis, en niet, zoals voor Malewitsj, een doel.

'Mijn collages geven me het houvast om later op doek personages met ideale maten te componeren.' Dat zijn geen personages als fotomodellen, met wespentailles en lange slanke benen. Kubussen bevat zo'n compositie, konische en cilindrische vormen, vierkanten, rechthoeken en cirkels - op een dwingende manier geschilderd, met kleuren die soms nauwelijks waarneembaar in elkaar overgaan, maar dan weer rauw, in kleine expressieve toetsen op het doek worden gezet.

'Voor mij is een schilderij een plat ding met verf, niet een afspiegeling van de werkelijkheid.' Verwacht bij Oudenampsen dus geen spektakel op linnen. Ze is geen 'wilde schilder', zoals haar collega Charlotte Schleiffert, die de seks en het geweld op haar doeken smijt.

'Ik vind het al moeilijk genoeg dat ik me in mijn persoonlijke leven tot de werkelijkheid moet verhouden, laat staan dat ik haar ook nog zou moeten schilderen', zegt ze. Haar schilderijen zijn geen autobiografische reflecties, geen anekdotische verzinsels.

Dat wil niet zeggen dat haar personages geen identiteit bezitten, niet verschillend zijn. 'Ik ga met de vormen op stap', zegt ze. 'Net als ik een paar jaar geleden met de stoel en de plant (als vorm) op stap ging.'

'En dan beslis ik: als ik dit balkje oranje niet boven die schouder schilder, als ik die schouder niet verhoog (en dus anatomisch misvorm), valt de compositie uit elkaar.'

Het resultaat is een contemplatieve studie van vorm en kleur - plat, tweedimensionaal maar wel stemmingsgevoelig. In dikke rijen staan de op groot formaat geschilderde doeken opgetast tegen de muur. Oudenampsens figuren wenden zich van je af, ze staren het onbekende tegemoet - of ze nu liggend in beeld zweven of frontaal op hun (onzichtbare) benen staan - ze belemmeren je het zicht op de einder. Misschien ligt hier een verband met haar jeugd en het landschap waarin ze opgroeide.

Noord-Groningen, Stadskanaal. 'Vroeger vond ik het er vreselijk',zegt ze. 'Dat grauwe, weidse land, met een horizon waarbij je de neiging krijgt er iets voor te zetten.' Nu vindt ze dat landschap prettig, vanwege de rust en de leegte, en zomers de velden vol gele bloemen.

'Ik ken veel fantastische schilderijen', zegt ze. 'Maar ik vind het al snel te druk op het doek worden. Dus houd ik het graag eenvoudig. Dat kan evenveel betekenen als drukte.'

Meer over