Bellen metafrika-correspondent Mark Schenkel

Voor het eerst in 660 dagen gingen Oegandese kinderen naar school: ‘Ik had een brok in mijn keel’

Na de langste schoolsluiting ter wereld zijn de scholen in Oeganda weer open. De invloed van corona in het land bleef beperkt. Waarom hield de regering kinderen dan 660 dagen thuis? We bellen met Afrika-correspondent Mark Schenkel: ‘Ik verdenk de president van minachting van het volk.’

Wies de Gruijter
Voor het eerst in bijna twee jaar zitten Oegandese kinderen weer in de klas.  Beeld AP
Voor het eerst in bijna twee jaar zitten Oegandese kinderen weer in de klas.Beeld AP

Deze week openen de scholen in Oeganda voor het eerst in bijna twee jaar weer hun deuren. Hoe was de sfeer op de school in Kampala die jij vanmorgen bezocht?

‘Het leek wel D-day. De school waar ik was, de Hillside, is de grootste kostschool van Kampala. Veel van de 4.000 leerlingen wonen een paar maanden aaneengesloten op school, dus het begin van een nieuw semester kenmerkt zich door een volksverhuizing en een verkeersinfarct. Kinderen en hun ouders sjouwen matrassen, schoolspullen, kleren, bijbels, en schoonmaakspullen mee.

‘Ik heb zelf geen kinderen, maar ik had een brok in mijn keel. Ik ben zo blij voor al die kinderen die eindelijk weer naar school kunnen. Het heeft veel te lang geduurd.

‘De kinderen zelf waren waren vrij stoïcijns: de jongsten liepen zonder blikken of blozen het schoolgebouw binnen. Maar hun ouders zijn uitermate blij en opgelucht. Afgelopen kwart eeuw is het besef ingedaald dat scholing ongelooflijk belangrijk is. Als je hier in de educatie van je kind investeert, profiteert de hele familie daarvan. Maar de overheid draagt weinig bij, ouders moeten zelf het lesgeld ophoesten. Als mensen mij als journalist om hulp vragen, willen ze bijna altijd geld om hun kinderen naar school te sturen. ’School fees’ is een gevleugelde term geworden.’

Gevreesd wordt dat miljoenen kinderen niet meer terugkeren naar school. Is op de Hillside al enigszins duidelijk voor hoeveel kinderen dat geldt?

‘Voor een allereerste indicatie was deze school niet de goede plek. Het is een grote, wat duurdere school. Er zullen daar weinig kinderen zijn die al gevolg van de sluiting van school zijn gegaan.

‘Op scholen in verafgelegen districten van Oeganda is het een ander verhaal. Lokale media berichten over een schrikbarende hoeveelheid kinderen die niet meer terugkeert naar de schoolbanken. Veel tienermeisjes zijn zwanger geworden en kunnen de zorg voor hun kind niet combineren met school. Jongens zijn in de tussentijd een handeltje begonnen en denken: waarom zou ik nog terugkeren naar school om aardrijkskunde en wiskunde te leren als ik ook geld kan verdienen?

‘De komende weken zal duidelijker worden hoeveel kinderen de klos zijn. Oeganda heeft een van de jongste bevolkingen ter wereld, naar schatting wonen er 15 miljoen schoolgaande kinderen. Op sommige scholen op het platteland is slechts tien procent van de leerlingen komen opdagen. De grote vrees bestaat dat het op meerdere plekken zo dramatisch gesteld is. Ga maar na: als miljoenen kinderen hun school niet afmaken, heeft dat onvoorstelbare impact.’

Een voormalig klaslokaal is vanwege het wegblijven van leerlingen omgetoverd tot een kippenhok.  Beeld AFP
Een voormalig klaslokaal is vanwege het wegblijven van leerlingen omgetoverd tot een kippenhok.Beeld AFP

Corona heeft in Oeganda relatief weinig slachtoffers gemaakt. Waarom heeft de regering de scholen dan 660 dagen lang dichtgehouden?

‘President Yoweri Museveni heeft aan het begin van de pandemie gezegd: we sluiten de scholen, want school kan je altijd inhalen, maar als je aan corona overleden bent, kan je niks meer inhalen. Een ander argument dat de regering aandroeg, is: ‘we zijn bang dat kinderen hun ouders besmetten. Als we gewoon de scholen leeghalen, beschermen we daarmee de rest van de bevolking.’

‘Maar wat werkelijk niemand begreep: waarom moesten de scholen zó lang dicht? Alle andere onderdelen van de samenleving waar massa’s mensen samendrommen – kerken, markten, winkelcentra – waren al lang en breed weer open.

‘Als ik schooldirecteuren, ouders of leraren vroeg naar hun vermoedens over de beweegredenen van de regering, antwoordden zij zonder uitzondering dat Museveni de scholen heeft gesloten om aan westerse landen te laten zien: kijk hoe serieus ik corona neem. Decennialang is Oeganda afhankelijk geweest van hulp uit westerse landen. Het is een soort verdienmodel van de regering geworden. Corona was een mooie gelegenheid om dat verdienmodel in stand te houden: met serieuze virusbestrijding krijg je ook de handen op elkaar in Europa. Met zijn strenge beleid ontving hij steun, die hij mooi in eigen zak kon steken, aldus de heersende gedachte.

‘Ten koste van kinderen dus. Museveni is 77 jaar oud en trekt zich bar weinig aan van het drama dat zich onder kinderen afspeelt. Ik verdenk hem van minachting van het volk. Tijdens televisietoespraken spreekt hij het volk steevast toe met ‘kleinkinderen’. Het getuigt van een paternalistische, smalende, minachtende houding jegens de bevolking. Moet je je voorstellen dat Rutte de persconferentie begint met ‘beste kleinkinderen’.

Wat deed de regering besluiten om de scholen na al die tijd weer te openen?

‘De president zei een aantal weken geleden al: ‘In januari gaan de scholen hoe dan ook open, of mensen nou gevaccineerd zijn of niet. Als het misgaat, is dat ieders eigen verantwoordelijkheid, want er zijn nu genoeg vaccins.’ Oeganda was het enige land in Afrika dat de scholen gesloten hield. Ik denk dat de regering zich heeft gerealiseerd: we kunnen dit niet eeuwig volhouden. Gelukkig maar.’

Meer over