Voor elk werkmens een optieregeling

De optieregelingen voor bestuursvoorzitters en topmanagers zijn alom bekend, zeg maar berucht. Maar ook steeds meer werknemers krijgen te maken met het fenomeen....

STEEDS meer sollicitanten vragen erom. Is er een optieregeling in dit bedrijf en kan ik daaraan meedoen? Opties, is de gedachte, maken je slapend rijk. 'De voorbeelden van bestuursvoorzitters en topmanagers die zich volgens premier Kok bezondigen aan 'exhibitionistische zelfverrijking', doen veel werknemers niet zozeer gruwelen, maar watertanden.

'Driekwart van de werknemers in een IT-bedrijf hoopt bij een nieuw Yahoo! te werken', zegt Esther Celosse van zakenbank MeesPierson. 'Toen dat bedrijf naar de beurs ging, gingen de opties en aandelen die de werknemers al hadden, op een gegeven moment zelfs negenhonderd keer over de kop. Veel werknemers zijn daardoor miljonair geworden.'

Personeelsopties - het recht om na een vastgestelde periode aandelen te kopen tegen een vooraf vastgestelde prijs - zijn goed voor het 'wij- gevoel', voor het verantwoordelijkheidsgevoel en voor de motivatie van de medewerkers, redeneren ondernemingen. Waren het aanvankelijk vooral IT-bedrijven die optieregelingen bedachten omdat ze anders geen personeel konden krijgen, nu volgen ook meer 'conservatieve' bedrijven, zoals de textielsector.

Aanvankelijk zijn ze alleen voor managers, later volgen meestal ook participatieplannen voor andere werknemers. Bij automatiseerder Baan geldt bijvoorbeeld dat opties beschikbaar zijn voor circa een kwart van de medewerkers, die moeilijk vervulbare functies hebben. Verzekeraar Aegon biedt àlle medewerkers opties aan. Het hangt van de functie af hoeveel een werknemer er krijgt toebedeeld.

In de grote hal van Aegon flitst op het mededelingenbord voortdurend de actuele beurskoers van de verzekeraar voorbij. Geen werknemer die er niet even blijft kijken en de koersveranderingen tot zich laat doordringen - die koers beïnvloedt ook zijn portemonnee.

'Toch moet je de consequenties proberen te overzien als je opties krijgt aangeboden', waarschuwt Celosse van MeesPierson. 'De werkgever gebruikt opties veelal als bindingselement, dus het kan je belemmeren als je een andere baan wilt aannemen.' Meestal mogen opties pas na drie of vijf jaar omgezet worden in aandelen. Wie voor die tijd vertrekt, kan het recht verliezen om die opties om te wisselen voor aandelen. Wie ze binnen drie jaar uitoefent, moet flink veel meer belasting betalen. 'Maar opties zijn natuurlijk geen handboeien', relativeert Celosse, 'het is een gouden kooitje waarvan het deurtje open staat.'

De reden waarom bedrijven opties uitgeven aan hun medewerkers, verschillen. Volgens Rien Wiegeraad, die zich bij KPMG onder andere bezighoudt met beloningsvraagstukken, zijn ondernemingen er steeds vaker op uit personeel te belonen voor hun prestaties. Halen ze vooraf gestelde doelstellingen, dan ontvangen ze daarvoor een bonus of opties. De prestaties worden bijvoorbeeld vastgelegd in een persoonlijke balanced business score card. Dat is als een tempobeurs voor studenten, beaamt hij. 'Alleen als je genoeg punten haalt, ontvang je een premie of een aantal opties.' Er worden zelfs ook voorwaardelijke opties in het vooruitzicht gesteld. Werknemers krijgen die pas als bepaalde, eerder afgesproken, doelstellingen zijn gehaald.

Hoe aantrekkelijk de opties ook financieel mogen zijn, er bestaat ook veel weerstand tegen. Sinds de optietransacties van bestuurders van beursgenoteerde ondernemingen officieel bekend worden gemaakt, is er veel kritiek op het 'grote graaien". Philips-topman Cor Boonstra verzilverde 9* duizend opties en verdiende daarmee 9,83 miljoen gulden, de vier bestuurders van verpakkingsconcern Van Leer verzilverden 728 duizend opties van 22 miljoen gulden. Worden 'gewone werknemers' met opties nu ook als kleine zakkenvullers gezien?'

'Dat valt wel mee', vermoedt Wiegeraad van KPMG. 'De arbeidsmarkt verandert en met de economie gaat het hosanna. Doordat steeds meer mensen opties krijgen, het hogere management voorop, wordt het steeds gewoner. De gemiddelde Nederlander praat tegenwoordig op feestjes al over zijn beleggingsportefeuille, dus waarom niet over zijn personeelsopties?'

Meer over