Voor de EU is het vertrek een blessing in disguise

Groot-Brittannië verlaat na ruim veertig jaar de Europese Unie - toen ik dat gisteren in alle vroegte las, kon ik het eigenlijk niet geloven. De macht van verzamelde onbenulligheid is kennelijk groter dan ik vermoedde, evenals de aantrekkingskracht van populisten die van slappe politici alle ruimte krijgen of zelfs steun.

null Beeld afp
Beeld afp

'Catastrophe.' Zo luidde de eerste, tamelijk korte zin van Guardian-columniste Polly Toynbee vrijdag. Een catastrofe is het zeker, voor het VK tenminste, maar wel een die het land democratisch over zichzelf heeft afgeroepen - als je een referendum tenminste ziet als democratisch middel en niet als gelegitimeerde manipulatie en hysterische besluitvorming.

Ik vind het vertrek van Groot-Brittannië helemaal niet slecht. Ruim veertig jaar lang een koekoeksjong in je nest is ruim voldoende. De Britten hebben Europa altijd louter gezien als een afzetmarkt ter vervanging van het oude wereldrijk. Het Britse gevoel van eigenwaarde is nog altijd gebaseerd op het verdwenen imperium en dat waanidee liet werkelijke participatie in een Europees project niet toe.

'Het volk' op De Eilanden liet zich door politieke rattenvangers als lemmingen naar de rand van de afgrond voeren en maakte zo aan die tweeslachtigheid een eind. Dat mag je best ironisch noemen. Geen imperium meer en sinds gisteren ook geen invloed meer op de ontwikkelingen in wat nog altijd een politiek machtsblok én de grootste markt ter wereld is. Het referendum als snelste route naar een marginaal bestaan: 'Het volk' heeft besloten, dus er zit niks anders op. Dat driekwart van de jonge Britten tégen een Brexit stemde, is pech voor hen. Gefuckt door babyboomers en andere grijsaards: straks kunnen ze emigreren naar EU-lid Schotland.

De Britten hebben zich teruggetrokken in een droom, in heimwee naar een land dat nooit heeft bestaan. En dat nu ook nog uit elkaar dreigt te vallen: de Schotse premier Sturgeon kondigde gisteren een referendum aan over onafhankelijkheid en in Noord-Ierland slijpen de Ierse nationalisten de messen om de nieuwe werkelijkheid te gaan uitbuiten.

Voor de EU is het vertrek een blessing in disguise. Als Brussel het momentum dat nu zal ontstaan tenminste benut om de unie te hervormen, daadkrachtiger te maken en de burgers in de lidstaten ervan te overtuigen dat er helemaal geen andere rationele keuze is dan een sterk, democratisch en eensgezind Europa. Het alternatief is verval en chaos. Het zal gemakkelijker worden Europa te veranderen zonder de Britse saboteurs. Die hadden het gisteren onmiddellijk over een Associatieverdrag met de EU: ik vind dat we daar in Nederland dan wel even een referendum over moeten organiseren.

Het dwaallicht Wilders begon meteen over een Nederlands EU-referendum. Hij kreeg bijval van een andere salonpopulist, Van Bommel van de SP. Die vindt dat de burger zich moet kunnen uitspreken over inperking van de macht van Brussel. Dat kan de burger al, namelijk door te stemmen op Wilders of Van Bommel. Maar de Hadjememaars hebben gezien dat je met een referendum de parlementaire democratie handig kunt omzeilen. Zij voeden rancune en ressentiment en vissen vervolgens in troebel water.

Met zijn referendumbelofte heeft David Cameron zijn land de slechtste dienst uit de geschiedenis bewezen. Dat zal blijken wanneer financiële instellingen straks vertrekken uit de City en internationale bedrijven, die de Europese markt op willen, hun fabrieken elders neerzetten. Het is goed de ontwikkelingen in Groot-Brittannië de komende tijd scherp in de gaten te houden. Ter lering, niet ter vermaak.

Meer over