Reportage

Voor Boko Haram ben je nergens echt veilig

Anderhalf miljoen Nigerianen zijn op de vlucht voor de terreur van Boko Haram. Ze raken verzeild in speciale kampen. Nigeria staat voor een enorme humanitaire crisis.

Een moeder en dochter in het kamp voor binnenlandse ontheemden in Yola, Nigeria. Ze zijn gevlucht voor het geweld van Boko Haram.Beeld Sven Torfinn

Zeven lange dagen wist hij zich schuil te houden. Dankzij het valse plafond in de kleine woonkamer kon Alhaji Modu uit handen blijven van de mannen van Boko Haram. In zijn vrouw en kinderen, in het gezin dat zich letterlijk onder hem bevond, waren de terroristen niet geïnteresseerd. En hem wisten ze niet te vinden.

Het is alweer bijna een half jaar geleden, maar als de 44-jarige Modu zijn verhaal vertelt, is het net alsof hij de hete adem van de strijders van Boko Haram weer in zijn nek voelt. 'Een week kon ik voor hen onzichtbaar blijven. Maar ik wist dat ik in mijn woonplaats niet meer veilig zou zijn. Ik moest vluchten.'

En dus rende hij ervandoor. Blootsvoets, en helemaal in zijn eentje.

Zijn gezin bleef achter in Gwoza, het stadje in de deelstaat Borno in het noordoosten van Nigeria. Het is het gebied waar de islamitische terreurbeweging al jaren dood en verderf zaait. Nu is Alhaji Modu honderden kilometers verderop, in Yola. Maar echt veilig weet hij zich ook hier niet.

'Soms proberen mensen van Boko Haram hier te infiltreren', vertelt Kabiru Salim. Hij is samen met een collega de coördinator van een kamp voor 'IDP's', binnenlandse vluchtelingen in Yola, de hoofdstad van de deelstaat Adamawa. Salim werkt voor Nema, de Nigeriaanse overheidsorganisatie die speciaal bedoeld is voor binnenlandse noodhulp. Hun motto: 'Een ramp is niet te voorkomen, enkel te beperken.'

Nu en dan proberen mannen de poorten van het IDP-kamp binnen te komen en jongens te ronselen voor de jihad die Boko Haram in Nigeria zegt te voeren. 'Gelukkig hebben wij hen er tot nu toe altijd uit weten te halen. En om tien uur 's avonds gaat hier de poort op slot. Dan moet iedereen binnen zijn. We hebben bewaking van militairen, maar een aanval van Boko Haram valt natuurlijk nooit uit te sluiten.'

Humanitaire crisis

Het kamp in Yola was ooit een kazerne voor de semi-militaire Nationale Jeugddienst, de NYS. Leden van de NYS worden hier ook tewerkgesteld.

In augustus vorig jaar ging het kamp open. In totaal verblijven hier momenteel ruim zesduizend mensen. In Yola zijn nog vier andere grote IDP-kampen. Sommige binnenlands ontheemden (IDP: internal displaced person) verblijven in informele 'nederzettingen', zoals bij kerken en moskeeën. Of ze hebben onderdak gevonden bij familie.

De regering van president Goodluck Jonathan, de man die dit weekeinde de verkiezingsdatum liet verschuiven en nu hoopt eind maart herkozen te worden, zegt dat ongeveer 400 duizend mensen voor Boko Haram op de vlucht zijn geslagen. Maar volgens de meeste kenners gaat het inmiddels om zeker anderhalf miljoen mensen. Christenen, maar zeker evenveel moslims, die hun leven in het noordoosten van Nigeria niet meer zeker zijn.

Het is voor het eerst sinds de burgerstrijd in de jaren zestig van de vorige eeuw, de Biafra-oorlog in het zuidoosten van het land, dat Nigeria met zo'n grote humanitaire crisis heeft te kampen.

'Ik was ten tijde van Biafra nog niet geboren', zegt kampcoördinator Kabiru Salim. Maar ik weet wel dat de autoriteiten, net als ik trouwens, door de ernst van de crisis behoorlijk overweldigd zijn.'

Wat niet wegneemt dat het IDP-kamp er naar omstandigheden zeer behoorlijk bij ligt. Barakken voor de Nationale Jeugddienst-leden zijn omgetoverd tot slaapzalen voor vrouwen en kinderen (mannen zijn in het kamp, zoals gebruikelijk, ver in de minderheid). De matrassen die voor hen zijn aangeschaft, staan overdag recht tegen de muur, zodat vooral de jeugd wat meer ruimte heeft om verveeld voor zich uit te schoppen.

In de keuken buiten staan zes geblakerde reuzepotten op open houtvuur. Zij worden gevuld met emmers vol witte bonen. Daarna gaat de rijst erbij en zoekt iemand een flinke stok om het zaakje te roeren. Inderdaad, een zeer eenvoudige maaltijd. Maar niemand die vooralsnog veel te klagen heeft.

De Nigeriaanse president Goodluck Jonathan.Beeld ANP

Naar huis

'Mensen zijn dankbaar voor het werk dat wij voor hen doen', zegt Kabiru Salim. 'Maar natuurlijk zullen zij zich hier nooit echt thuis kunnen voelen. Iedereen weet dat het nog te onveilig is om terug te keren naar huis - als ze nog een huis hebben. Maar tegelijkertijd merk je aan heel veel mensen dat zij bijna wanhopig zijn om zo snel als maar kan weer naar hun eigen gebied in het noordoosten te vertrekken.'

Yola ligt ook in het noordoosten. De deelstaat Adamawa hoort met de deelstaten Yobe en Borno tot de gevaarlijkste plekken in Nigeria. Dat zal de komende tijd zeker zo blijven, ook nu de Nigeriaanse krijgsmacht zegt samen met duizenden andere manschappen uit landen in de regio, de strijd tegen Boko Haram hernieuwd aan te gaan. Niemand verwacht dat het snel kan gaan.

En dus durft Alhaji Modu nog niet terug naar Gwoza, nog niet terug naar zijn woonplaats. 'Boko Haram is onberekenbaar. Het gaat hun er niet om christenen te doden, of moslims zoals ik. Als ze kunnen, vermoorden ze alle mannen die zij op hun pad tegenkomen.'

Ook eind volgende maand, tijdens de verkiezingen, zal Modu nog in het kamp zijn. Stemmen, zo ver buiten zijn officiële woonplaats, mag hij daar niet. 'Het maakt me niet uit of ik kan stemmen of niet, en voor of tegen de regering. Het kan me niet schelen. Ik wil enkel naar huis.'

In Nigeria fouilleren vrijwilligers moslims op weg naar het vrijdagmiddaggebed.Beeld reuters

Verkiezingen zes weken uitgesteld

De verkiezingen in Nigeria zijn zes weken uitgesteld. De kiescommissie besloot hiertoe zaterdag. Officieel is het uitstel bedoeld om de krijgsmacht te kunnen inzetten tegen Boko Haram in het noordoosten van het land. De echte reden is waarschijnlijk dat president Goodluck Jonathan meer tijd wil om campagne te voeren.

Volgens de voorzitter van de kiescommissie zeggen de strijdkrachten te weinig militairen te kunnen inzetten om bescherming te bieden aan de vele tientallen miljoenen kiezers die op 14 februari naar de stembureaus zouden gaan. Ook hebben nog lang niet alle stemgerechtigden hun nieuwe kieskaart kunnen ophalen.

De oppositiepartij APC spreekt over een 'uiterst provocerend' besluit en over een 'grote tegenslag voor de democratie'. De presidentskandidaat voor de APC, oud-generaal en ex-president Muhammadu Buhari, zou in een nek-aan-nekrace met president Jonathan zijn verwikkeld. Niettemin roept de APC haar aanhangers op om de komende weken de kalmte te bewaren.

Meer over