Analyse

Von der Leyen hekelt gebrek aan politieke wil om Europese gevechtseenheden in te zetten

In haar jaarlijkse Staat van de Unie pleitte Ursula von der Leyen woensdag voor verdergaande militaire samenwerking tussen de lidstaten van de Europese Unie. De voorzitter van de Europese Commissie is voor Europese gevechtseenheden.

Ursula von der Leyen, voorzitter van de Europese Commissie spreekt woensdag in Straatsburg haar jaarlijkse Staat van de Unie uit, de Troonrede van de EU.  Beeld AP
Ursula von der Leyen, voorzitter van de Europese Commissie spreekt woensdag in Straatsburg haar jaarlijkse Staat van de Unie uit, de Troonrede van de EU.Beeld AP

Krap twintig maanden is Ursula von der Leyen voorzitter van de Europese Commissie. Maar wie haar woensdag in Straatsburg haar (tweede) Staat van de Unie (de EU-Troonrede) zag uitspreken, kreeg het gevoel dat ze al langer dan haar voorgangers in Brussel zit. De EU-landen en burgers zijn met de pandemie en lockdowns door een achtbaan gegaan, hetzelfde geldt voor Von der Leyen en haar collega’s.

De coronacrisis noopt tot ‘soul searching’ zei Von der Leyen, reflectie over waartoe de EU op aarde is en vooral waar ze naartoe moet. Het antwoord van de Commissie: naar buiten! De EU moet de blik – meer dan tot nog toe het geval is – op de rest van de wereld richten. Von der Leyen meldde het schoorvoetend, zich ervan bewust dat de Duitse verkiezingen later deze maand en de Franse komend voorjaar, geen al te drieste en ambitieuze Europese voorstellen toelaten.

Hoog tempo

Ondanks de coronapandemie heeft deze Commissie in recordtijd een groot deel van haar programma al geleverd. De Green Deal, de digitale omwenteling, een nieuw Europees migratiepact, regels voor een Europees minimumloon: alles ligt op tafel, het is nu aan de lidstaten en het Europees Parlement om de (vaak politiek gevoelige) voorstellen goed te keuren. En passant ontpopte de Commissie zich ook tot hoofdinkoper van vaccins en zette het een Europees Herstelfonds van 750 miljard euro op poten.

Tijd dus voor die andere belofte uit haar politieke programma: dat deze Commissie een geopolitieke is. Het meest in het oog springende voorstel uit de Staat van de Unie is dat voor verdergaande militaire samenwerking. ‘Wat we nodig hebben is een Europese Defensie Unie’, aldus Von der Leyen. Nu wordt daar al jaren over gesproken, vooral de voorstanders van een Europees leger roeren zich.

Europese gevechtseenheden moeten er zeker komen, meent de Commissievoorzitter, maar wat heb je aan goed getrainde en bewapende mannen en vrouwen als die vervolgens nooit worden ingezet. ‘Er is geen gebrek aan capaciteit maar aan politieke wil om die in te zetten.’ Waar het ook aan ontbreekt is aan vertrouwen tussen de lidstaten om informatie (vooral geheime) met elkaar te delen. En er is het probleem dat de lidstaten zo veel verschillende vliegtuigen, tanks, fregatten en wapensystemen gebruiken, dat ze (zelfs als de politieke wil er was) niet op elkaar aansluiten.

Bescheiden oplossingen

Een correcte analyse, de oplossingen die Von der Leyen aandraagt zijn evenwel bescheiden. Een nieuw Joint Situational Awareness Centre oprichten klinkt mooi, zeker met zo’n naam, maar verandert niets aan de onwil om informatie te delen. De voorgestelde afschaffing van de btw op wapenaankopen in Europa verlaagt de prijs, maar verleidt het lidstaten tot de aankoop van hetzelfde wapentuig?

De geopolitieke blik blijkt ook uit het voornemen om Europa wereldleider in de productie van chips te maken. Opnieuw geen vreemd voorstel gezien het belang van chips voor de economie, de afhankelijkheid van leveranciers buiten de EU en de huidige tekorten. Maar hoe brengt een Europese Chipswet daar verandering in? Alleen zeggen dat het kan, oogt mager.

De plannen om slimmer (lees: met meer oog voor het Europese belang) handels- en andere afspraken te maken met de rest van de wereld, kennen hetzelfde euvel: wat ontbreekt is een heldere analyse hoe deze voorstellen reële problemen (zaken doen met vervelende regimes, corruptie) oplossen. ‘De Europese ziel versterken’, als leidraad van de Troonrede, schiet hier tekort.

Overtuigender is de blik naar buiten bij het aanpakken van de klimaatcrisis: 4 miljard euro extra voor de armste landen om de gevolgen van de opwarming van de aarde te verzachten. Een poging ook om de VS en China onder druk te zetten de door hun toezegde miljarden waar te maken.

Ook de externe dimensie inzake de coronapandemie is concreet: 200 miljoen extra vaccindoses voor Afrika. Al steekt dat wat schril af bij de 50 miljard euro die Von der Leyen in de oprichting van een nieuwe Europese pandemie-autoriteit wil steken. ‘Geen boodschap, wel een boodschappenlijst’, concludeerde een Commissie-ambtenaar na afloop van de Troonrede.

Kader: Belangrijkste voorstellen Staat van de Unie

*Oprichting Europese pandemie-autoriteit die de EU beter moet voorbereiden op nieuwe pandemieën. Kosten tot 2027: 50 miljard euro.

*Extra 200 miljoen doses coronavaccins voor Afrika.

*Start Europese Defensie Unie: Europese gevechtseenheden, gestructureerde uitwisseling van informatie, afschaffen van BTW op in Europa geproduceerd militair materieel, betere bescherming tegen cyberaanvallen.

*Europese Chipswet om de EU koploper te maken bij de productie van halfgeleiders.

*Nieuwe wetten tegen belastingontduiking door multinationals.

*Extra geld (4 miljard euro) voor klimaatfonds armste landen.

*Importverbod op producten die met kinderarbeid zijn gemaakt.

*Jaarlijkse adviezen voor lidstaten die rechtsstaat ondermijnen, eventueel financiële sancties.

*Wet tegen vrouwenmishandeling.

*Mediawet om onafhankelijke media te garanderen.

Meer over