Opinie

Von der Dunk: 'Eigen volk eerst op z'n Argentijns'

Ook de voorouders van degenen die nú een 'wij waren er eerder' claimen, hebben zich daarvoor vaak hun nieuwe Heimat ten koste van nog eerderen gewelddadig toegeëigend. Dat maakt dat soort conflicten, waarmee Europa boordevol zit, zo onoplosbaar schrijft Thomas von der Dunk.

OPINIE - Thomas von der Dunk
Argentijnse demonstranten verbanden een Britse vlag Beeld reuters
Argentijnse demonstranten verbanden een Britse vlagBeeld reuters

Dreigt er een nieuwe Falklands-Oorlog voor de Argentijnse kust? De spanningen tussen Londen en Buenos Aires zijn hoog opgelopen, nu de Britten aangekondigd hebben in de Latijns-Amerikaanse wateren naar olie te zullen gaan boren, en daarbij voor alle zekerheid ook hun militaire presentie hebben versterkt.

Er is inmiddels zelfs speciaal een prins in uniform vanuit Engeland voor over gevlogen, om het standpunt van Westminster kracht bij te zetten. De Argentijnse regering weigert nu al Britse schepen in eigen havens aan te laten meren, en de minister van Industrie roept tot een handels¬boycot op.

Argentinië heeft het verlies in de Falklands-Oorlog nog steeds niet verwerkt en wil de eilanden terug. Die verloren oorlog heeft het land overigens wel van de Videla-dictatuur bevrijd. Of nu aan een hernieuwde militaire confronta¬tie wordt gedacht om de geschiedenis terug te draaien?

Misschien wordt dan nog wel eens via familieconnecties een beroep op Willem Alexander gedaan. Want ook Nederland beschikt over prinsen die zich in geval van nood wel in uniform over laten vliegen. De kroonprins is er zelfs in getrouwd, en dat hebben ze ook ginds op tv kunnen zien.

Zelfbeschikkingsrecht
De Verenigde Naties hebben intussen beide landen opgeroepen de dialoog aan te gaan. Londen weigert, met een beroep op het zelfbeschikkingsrecht van de Falklanders, die grotendeel Britse staatsburgers zijn. Buenos Aires wijst dat af, omdat het geen autochtonen betreft, maar Britten die het land van buitenaf gekoloniseerd hebben.

Dat is historisch waar - maar tegelijk uit Argentijnse mond een pikant argument, dat zich ook tegen henzelf keren kan. Want hoe zit het met de oorsprong van Argentinië zelf? Had dat niet ook ooit iets te maken met kolonisatie van buitenaf? Volgens mij is het Spaans dat de Argentijnen plegen te spreken althans geen oude inheemse indianentaal.

Die nog veel oudere tegenstelling vormt de kern van de electorale kracht van Morales in Bolivia: verzet tegen de Spaanse kolonisa¬tor van weleer, waarvan de nazaten nog steeds maatschappelijk de lakens uitdelen.

Hopeloos
Het maakt meteen de hopeloosheid van dit soort kwesties duidelijk. De Britse verovering van de Falklands is bijna twee, de Spaanse van Zuid-Amerika vijf eeuwen oud. En beide gebeurde niet hoofdzakelijk met het wetboek van volkenrecht in de hand. Al het vandaag zou gebeuren, zouden Britten én Spanjaarden door het internationaal strafhof ernstig op de vingers zijn getikt. De hamvraag: wanneer zou men van verjaring kunnen spreken?

Om die reden is dat kolonisatie-argument iets dat in de Nieuwe Wereld meestal wat minder snel als historische legitimatie van de eigen aanwezigheid tegenover nieuwkomers zal worden gebruikt. Het immigratiebesef valt niet van het eigen natiebesef los te zien.

In de Verenigde Staten weet iedereen precies wanneer hij zelf gekomen is, ook als het de oudbetovergrootouders drie eeuwen geleden betreft. 'Eigen volk eerst' in Noord-Amerika: bedoelen we dan de indianen?

Het past daarmee als strijdkreet veel moeizamer in een populistisch discours dan in de Oude Wereld, waar het argument van 'wij waren hier eerder' gangbaarder is, omdat de burgerlijke stand niet tot ver genoeg in het verleden terugreikt om te bewijzen dat ook 'wij' hier ooit eens van elders gekomen zijn. In de eigen beleving waren 'wij' hier dus 'altijd'.

Canninefaten
In abstracto weten we natuurlijk ook wel dat al die Nederlanders, Fransen en Duitsers, die zich nu geen andere 'natuurlijke' habitat als de huidige eigene voor kunnen stellen, ooit van elders gekomen zijn. Nog afgezien van de migrantenstromen die de godsdienstoorlogen na de Reformatie op gang brachten, behelsde reeds de Grote Volksverhuizing een verhuisprogramma van formaat. Zoals dat daarvóór al voor het Romeinse imperium gold.

Maar niemand van de 'autochtone' Nederlanders weet nu nog of hij van de Romeinen, de Kelten, de Friezen, de Franken, de Saksen, de Bataven of voor mijn part de Canninefaten afstamt. Vermoedelijk van allemaal, want het DNA van al deze volksstammen is in de afgelopen vijftien eeuwen op onwaarschijnlijke wijze door elkaar geklutst.

Uit dat mengelmoes zijn pas nadien gaandeweg de volkeren ontstaan die wij nu, vaak vooral op grond van hun moedertaal, als natuurlijke entiteiten zijn gaan beschouwen. Die moedertaal, die nu zo vanzelfsprekend lijkt, is echter ooit ook vaak het product van kolonisatie geweest. Nu zitten zelfs de meeste Limburgers er niet meer mee dat ze eens de Hollandse taal opgedrongen kregen, als gevolg van vroegere vreemde overheersing - maar de Letten zitten er nog wel mee bij het Russisch, want dat was recenter.

Onoplosbaar
Dat maakt dat soort conflicten, waarmee Europa boordevol zit, zo onoplosbaar: ook de voorouders van degenen die nú een 'wij waren er eerder' claimen, hebben zich toén vaak hun nieuwe Heimat ten koste van nog eerderen gewelddadig toegeëigend. En veel latere nieuwkomers van wie we wèl precies weten wanneer ze gekomen zijn, moeten plots van de oudkomers een toontje lager zingen, ook al kunnen zij zich vaak beroepen op een volstrekt legale, want door de toenmalige overheid gelegitimeerde komst.

Dat geldt voor Russen, die zich dertig jaar geleden in Riga vestigden, omdat die stad op dat moment een even wettig onderdeel van het eigen vaderland uitmaakte als Moskou. Het geldt ook voor Spanjaarden in Baskenland, voor Britten in Ierland, voor Serviërs in Kosovo: in eigen ogen legitiem, in die van de anderen indertijd slechts mogelijk door een gewelddadige bezetting in een verleden dat nog diep in het geheugen is gegrift, anders dan dat van hún - vaak veel gewelddadiger - eerdere komst, die vergeten is, omdat de slachtoffers dáárvan allang monddood zijn gemaakt.

Thomas von der Dunk is columnist voor vk.nl

Meer over