Volharding van VS gehonoreerd

Aanhoudende Amerikaanse druk heeft er toe geleid dat tien van oorlogsmisdaden verdachte Bosnische Kroaten zich maandag in Den Haag hebben gemeld....

Nu Bosnië-Herzegovina en Kroatië, en hopelijk op een dag ook Servië en Montenegro, zich losmaken van dit conflict en zich aansluiten bij de internationale gemeenschap, zullen de kansen om het recht te ontlopen simpelweg verdampen.(. . .) Die ontwikkeling is onvermijdelijk. De raderen van justitie draaien misschien soms traag, maar ze draaien en die boodschap moet elke verdachte goed begrijpen.

Toen deze woorden enkele weken geleden werden gezegd op een persbijeenkomst in Den Haag, klonken ze de toehoorders voornamelijk als retoriek in de oren. Maar de man die ze uitsprak, David Scheffer, de Amerikaanse speciale gezant voor oorlogsmisdaden, kwam zojuist uit Zagreb en wist dat Kroatië op het punt stond om alle gezochte oorlogsmisdadigers uit te leveren. Drie weken na zijn bezoek, stapten tien verdachten op het vliegtuig. Gisteren verschenen ze tien mannen, inmiddels opgesloten in de Scheveningse gevangenis, voor de rechter.

Het succes was het resultaat van zware en aanhoudende Amerikaanse druk. Bij haar bezoek aan Zagreb, in mei, somde minister van Buitenlandse Zaken, Albright, de eisen op waaraan Kroatië moest voldoen wilde het toegelaten worden tot westerse instellingen: veilige terugkeer van de Servische vluchtelingen naar Kroatische gebieden en medewerking aan het VN-tribunaal.

Amerika zette de eisen kracht bij door een lening van de Wereldbank en het IMF aan Kroatië te blokkeren. Er volgden indringende gesprekken tussen de Kroatische leiders en een keur aan gezanten die Washington op hen afstuurde. De boodschap was eentonig: jullie blijven de paria van Europa, tenzij. . .

Bij president Tudjman raakte dit de juiste snaar. Hij is er altijd op gebrand geweest van zijn land een gerespecteerd lid van de internationale gemeenschap te maken. Tudjman - oud en ziek - heeft niet meer alle tijd. Kennelijk is hij tot de conclusie gekomen dat medewerking aan het VN-nu het minste kwaad is. Bovendien was deze Amerikaanse eis voor hem acceptabel, omdat de beschuldigingen tegen de Bosnische Kroaten hemzelf niet rechtstreeks raken. De misdaden waartegen de aanklachten zich richten, zijn begaan in het Kroatische deel van Bosnië, dat destijds als onafhankelijke republiek Herzeg-Bosna door het leven ging. Het zal - zoals blijkt in het proces tegen generaal Blaskic - niet meevallen om te bewijzen dat het politieke en militaire gezag in Zagreb verantwoordelijk was voor het optreden van het Bosnisch Kroatische leger, zo het VN-tribunaal daar al op uit zou zijn.

Morgen vergadert het IMF in Londen en zal volgens het Amerikaanse draaiboek Tudjman voor zijn knieval belonen. In eigen land is de overdracht van de oorlogsmisdadigers niet goed gevallen, onder nationalisten zal het besluit ongetwijfeld als verraad worden opgevat. Het is er Tudjman dan ook veel aan gelegen om te benadrukken dat hij niet anders kon en dat het in het belang van Kroatië was.

Voor de verdachten is dit een schrale troost. Maar volgens een van hun advocaten zullen de mannen geen wraak nemen door de gezagsdragers in Zagreb in hun val mee te slepen. De omstandigheden zijn nu eenmaal zo. Uiteindelijk hadden ze geen keus. Kroatië helpt ze door te bemiddelen, zei Jadranka Slokovic Glumac gisteren.

Van vrijwillige komst is alleen in formele zin sprake. De verdachten wisten dat ze hun bescherming kwijt waren: ze zouden of door SFOR-militairen of door de Kroatische politie worden gepakt. Het enige wat ze konden doen was onderduiken. Twee Kroaten, Rajic en een van de gebroeders Kupreskic, deden dat. Slokovic Glumac denkt dat ze het echter niet kunnen volhouden en dat ook zij vroeg of laat in Den Haag zullen verschijnen.

Tot ieders verrassing - hoorde Dario Kordic tot de tien die zich uitleverden. Kordic - hij was in Herzeg-Bosna de politieke en militaire tweede man - wordt gezien als hoofdverdachte onder de Kroatische beklaagden. Dat ook hij naar Den Haag zou gaan, was tot het moment dat hij op het vliegtuig stapte, geheim gehouden, kennelijk om te voorkomen dat in Kroatië een storm van protest zou opsteken of een poging zou worden gedaan om het te verhinderen.

De toezegging - van de kant van de Amerikanen - dat de tien een snelle berechting krijgen en niet eerst jaren hoeven te kwijnen in een Scheveningse cel, lijkt een vals lokkertje geweest te zijn. Bij het VN-tribunaal ontbreekt de capaciteit om meer dan twee processen tegelijk te voeren. Het huidige tempo van onderzoek en rechtsgang geeft weinig vertrouwen dat zaken snel voor de rechter komen en afgewikkeld worden. Tenzij de VS binnenkort een bom duiten bij het tribunaal afgeven. Als we de Amerikaanse ambassadeur Scheffer mogen geloven - en daarvoor bestaat meer reden dan enkele weken terug - heeft Washington zich vast verplicht om de capaciteit van het tribunaal te versterken.

Hella Rottenberg

Meer over