Volgens Verhoeven Episode 48: The Artist (2011)

The Artist zou een terechte Oscarwinnaar zijn. 'Vol liefde gemaakt, met precies de juiste toon, het resultaat van jarenlang studeren op de zwijgende film door regisseur en scenarist Michel Hazanavicius.'

The Artist

(2011)

Genre: melodrama

Regie: Michel Hazanavicius

Met: Jean Dujardin, Bérénice Bejo, John Goodman, Malcolm McDowell, Uggy e.v.a.

100 min/zwart-wit

Genomineerd voor 10 Oscars

'Als een van de ruim vijfduizend leden van de Academy heb ik stemrecht bij de Oscars. Dit jaar heb ik zowel in de categorie 'beste film' als die van 'beste regie' gekozen voor The Artist. Voor het eerst sinds jaren beleefde ik weer eens zo veel plezier aan een film. Niet een kwestie van blasé zijn, maar ik kan niet meer op een bijna kinderlijke manier enthousiast raken. Ik kan wel denken: ja, dat is goed gedaan. Een paar films van Tarantino, Scorsese is doorgaans bovengemiddeld, Michael Haneke, Paul Greengrass vind ik goed. Maar zo'n overweldigend gevoel als bij mij opkwam toen ik voor de allereerste keer

Lawrence of Arabia zag komt bijna niet meer voor. Toch kwam The Artist aardig in de buurt, alsof ik als jongen een nieuw deel van Kuifje kreeg, of vooruit, van Dick Bos.

Het verhaal van The Artist is nogal overgeconstrueerd, maar dat mag: het is per slot een melodrama. De komst van de geluidsfilm luidt de neergang in van George Valentin (Jean Dujardin), een heerlijke, zelfingenomen fictieve ster uit de epoche van de zwijgende film. In zijn overmoed lacht hij in 1927 de nieuwe ontwikkelingen eerst nog weg, maar al snel blijkt dat producenten hem niet meer zien staan. Tijdens zijn val wordt hij gekruist door Peppy Miller (Bérénice Bejo), die begon als bewonderaarster van Valentin, en nu zelf op weg is naar de top: als nieuwkomer heeft ze geen last van de gewijzigde omstandigheden in Hollywood. Peppy is George Valentin niet vergeten, ze redt hem uiteindelijk van een zeker lijkende ondergang. Een eenvoudige verhaallijn, maar voor alles is The Artist dan ook een hommage aan alle vergeten helden uit de filmgeschiedenis. Vol liefde gemaakt, met precies de juiste toon, het resultaat van jarenlang studeren op de zwijgende film door regisseur en scenarist Michel Hazanavicius.

Wat hij heel goed begrijpt: de stomme film is een wereld met eigen wetten. Een oase, bijna, want je komt direct in droomachtige sferen, omdat dialogen en kleuren, alles wat maar de realiteit wil benadrukken, ontbreekt. Bovendien moet een zwijgende film visueel worden opgezet. Die eigen wetten leverden heel wat meesterwerken op. Wij hebben Dreyers La passion de Jeanne d'Arc al besproken, denk ook aan Erich von Stroheims Greed. Of aan The General van Buster Keaton, het werk van Chaplin. Met al die kennis over de stomme film wordt gespeeld in The Artist, op vele niveaus. Goed voorbeeld is de scène waarin George Valentin aan een tafel gaat zitten en zijn glas gedachteloos neerzet. Plotseling hoor je: pók! - de eerste keer dat in The Artist geluid opklinkt. Valentin kijkt ernaar, zo van: hola, wat is dat nu? Hij pakt dat glas op en zet het nogmaals neer. Andermaal horen we: pók! Een knap bedachte metafoor voor de entree van het geluid en wat Valentin nog allemaal te wachten staat. Het hele verhaal gevangen in één kleine scène.

Geraffineerd is ook de opbouw van de relatie tussen George Valentin en Peppy Miller. De eerste keer ontmoet ze hem op straat, als hij net gloriërend uit een van zijn premières komt. De tweede keer zien we hoe zij figurante wil worden, weer zo'n heel visuele scène. Zij is bij haar auditie verscholen achter een decorstuk, daaronder is een meter vrij. We zien haar tapdanspasjes maken, die Valentin geroutineerd met zijn voeten beantwoordt. Allemaal een vooraankondiging van wat het einde ons zal brengen. Je voelt al dat ze samen heel goed kunnen dansen, maar dat wordt bewaard voor het slot. Valentin is dan volledig te gronde, hij heeft al een keer zelfmoord willen plegen, hij is alles kwijt, zijn huis, zijn memorabilia, hij heeft alleen nog zijn hondje. En dan: pam! snijdt de regisseur naar de slotscène waarin ze samen als Fred Astaire en Ginger Rodgers dansen. Het brengt de nurkse producent Al Zimmer (John Goodman) tot glunderen: dit is het beste geschenk van mijn leven, nu kan ik nog dertig films maken! De eerste keer was dat dansen grappig en speels, nu wordt het als dramatisch gegeven gebruikt. Dansen redt feitelijk Valentins carrière, ja, zelfs zijn leven. Vervolgens klinkt de eerste zin op uit de film: 'Cut! Perfect! Beautiful. Could you give me one more?', roept de producent. En Valentin antwoordt, met een zwaar Frans accent: 'With pleazure...' - zodat we ook weten dat hij een Europese immigrant is, en door taalproblemen plotseling leek uitgerangeerd.

Mooi gevonden, allemaal, maar een speciale vermelding verdient Valentins Jack Russell. Die hond acteert écht. Op de credits staat hij vermeldt als 'The Dog', en hij heet Uggy, begrijp ik. Zijn trainer heeft gezegd dat Uggy nu met pensioen gaat, hij is inmiddels 10. Hij zal worden opgevolgd door zijn kleine broertje Dash, die soms al als stand-in voor Uggie werd gebruikt. Misschien met uitzondering van Rin Tin Tin is dit de best getrainde hond uit de filmgeschiedenis. Uggy maakt The Artist alleen nog maar charmanter.'

De stomme film is een wereld met eigen wetten. Verhoeven: 'Een oase, bijna, want je komt direct in droomachtige sferen, omdat dialogen en kleuren, alles wat de realiteit maar wil benadrukken, ontbreekt. Bovendien moet een zwijgende filmvisueel worden opgezet.' The Artist speelt met die kennis over de stomme film.

undefined

Meer over