Vogelverschrikking

Vogels en vliegtuigen vormen geen goed huwelijk. Schiphol doet er alles aan de beesten te verjagen. V ging een dagje mee op jacht.

De vakantie zit erop, in het vliegtuig probeert u tijdens de landing uw boek nog even snel uit te lezen. Niet doen! Buig richting het raam en kijk in plaats van naar het uitzicht eens naar de landingsbaan. Goede kans dat u een kanariegele terreinwagen ziet crossen, speakers op het dak en een kleurige vogel op de motorkap geschilderd. Het is de Kievit 1, 2 of 3, achter het stuur zit iemand die de hele dag van baan naar baan scheurt om vogels te verjagen, zodat ze niet in de motoren van de vliegtuigen komen. Een fulltime baan, een 24-uursbaan zelfs, want het luchtverkeer gaat dag en nacht door, zeven dagen per week.

Op Schiphol leven zeventig vogelsoorten en aanvaringen met vliegtuigen voorkomen, blijkt een fikse klus. Iedere botsing wordt serieus bestudeerd, op kadavers wordt soms sectie verricht en soms zelfs DNA-onderzoek, om exact te weten welk vogeltype voor complicaties zorgt.

Rosanne Blijleven (27) is zo'n levende vogelverschrikker, de jongste van zeventien Birdcontrollers, zoals haar officiële functienaam luidt. Deze week heeft ze de ochtendshift te pakken. 'Ik was een vroege vogel vandaag', ze zegt het echt. Op zo'n dag gaat ze om 6.15 uur door de securitycontrole en meldt ze zich bij Airside Operations, de thuisbasis van de Kieviten. Tot 14.30 uur rijdt ze rond, daarna neemt een collega het van haar over tot 22.30 uur en aansluitend begint de taaie nachtdienst tot 6.30 uur. Daarna mag zij weer.

Hoeveel rondjes ze per dienst rijdt over het werkterrein van 16 vierkante kilometer, weet ze niet. 'Veel. In principe is het hele landingsterrein mijn tuin, maar we verdelen het gebied, overdag over drie auto's en 's avonds over twee.' De taken van Birdcontrol zijn overzichtelijk geordend: 1. De aanwezige vogels verjagen , 2. De natuur op Schiphol zo onaantrekkelijk mogelijk maken voor dieren en 3. Zoeken naar nieuwe methodes om het dierenleven hier in toom te houden .

Schiphol is om meerdere redenen aantrekkelijk voor vogels. Het vliegveld - ook wel de badkuip van de Haarlemmermeer genoemd - ligt 4,5 meter onder zeeniveau in een polder met water, weide en akkerbouw grenzend aan de start- en landingsbanen. Tel daar het zeeklimaat bij op en de ligging van Schiphol, precies op de vogeltrekroute, en de vogeltuin is compleet. 'Omdat we zijn omringd door agrarische velden, is deze omgeving voor vogels het foodcourt van Amsterdam, alle kieviten uit de buurt komen snacken', zegt Sanne Patijn, manager Bird Control.

Klinkt aantrekkelijk, zo'n openluchtsnackbar, maar weegt dat voor vogels echt op tegen de herrie die vliegtuigen maken? Met een slordige 1.300 startende en landende toestellen per dag, wordt de rust elke paar minuten verstoord. Toch blijken de kisten op zichzelf geen verjagend effect te hebben. In 2012 waren er 294 aanvaringen, in 2011 was het 319 keer raak. Schiphol zegt erbij dat niet elk geval meteen voor schade zorgt, en niet elk type vogel is even funest. Een zwaluw (45 gram) in de motor zorgt voor minder schade dan een gans (3,5 tot 5 kilo). Een groep kleine vogels, spreeuwen bijvoorbeeld, kan wel evenveel schade aanrichten als één Canadese gans.

Een melding verloopt ongeveer zo: de piloot belt met de luchtverkeersleiding als hij denkt dat hij een vogel of zwerm vogels heeft geraakt. Is het een landend toestel, dan rijdt een Kievit er achteraan naar de gate. Samen met de piloot en een technicus loopt de vogelwachter een rondje om het vliegtuig, op zoek naar een deuk, bloedvlekken of bijvoorbeeld veren in de motor. CSI Schiphol is begonnen. De vogelwachter heeft een BCSI-kit, 'Bird Control Scene Investigation-kit', compleet met handschoenen en wattenstaafjes. Als het kan, wordt het slachtoffer geïdentificeerd, maar soms is met het blote oog niet meer te herleiden wat voor een type het was. Bij een kleine aanvaring verdwijnen de vogelresten netjes in de daarvoor bestemde kadaverbak. Bij een zware, met bijvoorbeeld een gans of een familie kieviten, gaan de vogeldelen de vriezer in voor verder onderzoek. Schiphol wil precies weten welke soorten probleemgevallen zijn, zodat het landingsterrein daarop kan worden ingericht.

'Sommige vogels houden van water, andere van gras. Als we weten welke het meest tegen de vliegtuigen opvliegen, planten we gewassen die dat vogeltype het minst aantrekken', aldus Patijn. DNA-testen worden door een extern bedrijf uitgevoerd.

In verzekeringkwesties kan de luchthaven de documentatie ook gebruiken als bewijsmateriaal. Zo moest een Boeing 737 van Royal Air Maroc in juni 2010 kort na het opstijgen een noodlanding maken vanwege een gans in de linkermotor. Onderzoek toonde dat het om Canadese ganzen ging op ruitrek van België naar Denemarken, geen Nederlandse ganzen, dus geen bekenden van Schiphol.

Er zijn geen Schipholspecifieke bedragen, maar op basis van wereldwijde gegevens kan Patijn iets zeggen over de schade die vogels kunnen aanrichten. Een aanvaring zonder schade aan het toestel kost gemiddeld 15 duizend euro, bijvoorbeeld doordat een vlucht vertraging oploopt. Is het vliegtuig wel beschadigd dan is de rekening gemiddeld 150 duizend euro. Een deukje repareren kost relatief weinig, maar een motor vervangen kan oplopen tot in de miljoenen. Naast schade kunnen vogels ook een gevaar zijn voor de vliegveiligheid.

De eerste keer dat ze een groot kadaver afvoerde, kan Rosanne Blijleven zich niet meer herinneren. Wel weet ze nog precies wanneer ze zich realiseerde dat sommige vogels 'toch echt best groot zijn'. Op haar ronde reed ze langs de kooi waarin roofvogels worden gelokt met bijvoorbeeld konijnenkadavers. Er zat een buizerd in. Een vogel met klauwen en een spanwijdte van 1.20 meter rustig omhelzen en van de ene kooi naar de andere overbrengen, is geen kinderspel, legt ze uit. Gevangen roofvogels zoals buizerds, kiekendieven en torenvalken brengt zij naar speciale vogelkasten buiten het landingsterrein. Roofvogelwerkgroep Haarlemmermeer haalt ze daar op en laat ze elders vrij.

Het is slechts een van de methoden om een vogel het erf af te krijgen. De standaarduitrusting van Blijleven bevat een breed scala aan middelen om fladderaars rondom de start- en landingsbanen te verjagen. Het lichtkogelpistool, de groene laser en de geluidsinstallatie gebruikt ze het meest. Naast de Polderbaan demonstreert ze de eerste, rode en gele 'kogels' gaan de loop in, oorkappen op, haar arm schiet recht omhoog. Vogels stuiven op uit het dorre gras, de lucht in en de landingbaan achter zich latend. Per vogelsoort kiest ze een bijpassende maatregel, de ene schrikt van een knal, de andere van een 'gillende keukenmeid'.

Tussen de voorstoelen prijkt een schermpje, bovenop het dak een set speakers. Drukt Blijleven op het plaatje van de kievit, dan klinken schelle kievitgeluiden uit de luidsprekers. Sinds januari kan ze de angstkreten van 42 vogelsoorten afspelen, onder andere de Canadese gans, stormmeeuw en krakeend. Sommige vogels reageren op het waarschuwingsgeluid van hun eigen soort, andere vliegen juist weg als ze de paniek van een ander vogeltype horen. Iedere dag probeert Blijleven allerlei combinaties van middelen uit. Als ze er een aantal laat horen en zien, lijkt het landingsterrein even een vreemd soort speeltuin, met geluidjes, groene laserpistolen, gaskanonnen, Irri-Tape (tape met schitteringeffect) en scarymans (opblaasbare vogelverschrikkers) in het speelassortiment.

Zo aan het einde van de zomer is het voor Blijleven hoogseizoen. De broedtijd is net voorbij, dus er vliegen veel jonge en onervaren vogels. Extra gevaarlijk, want 'jonge vogels zijn domme vogels'.

De radio kraakt als de luchtverkeersleiding meldt dat de Oostbaan in gebruik gaat. Of de Kievit 3 de inspectieronde kan doen. Onderweg wijst Blijleven naar kieviten in het gras. Ze laat ze zitten. Hoe bepaalt ze wie ze met rust laat en wie ze opjaagt? 'Het is kijken, inschatten en handelen. Sommige groepen ken ik. Daarvan weet ik dat ze geen gevaar vormen. Kraaien zijn het slimst, die weten dat ze niet tegen de toestellen moeten opvliegen. De keerzijde is dat sommige vogels gewend raken aan onze maatregelen, daarom zoeken we continu naar nieuwe.'

Heeft Blijleven daar moeite mee? De groene laser en het geluidssysteem zijn vriendelijk, maar vogels afschieten en eieren schudden zijn ook onderdeel van Bird Control. Zelf is ze nog niet bevoegd om vogels dood te schieten, daarvoor is ze in opleiding. Hoewel dit een uiterste redmiddel is, zou het haar werk wel compleet maken, zegt ze. Eén keer was ze erbij toen een collega een vogel afschoot. Ze voelde er niets bij. 'De vliegveiligheid van onze passagiers gaat altijd voor.'

Verslaafd

Rosanne Blijleven checkt het weerbericht tientallen keren per dag. Als de zon gaat schijnen en heel Nederland denkt aan stranden en terrasjes, denkt Blijleven: 'Nou, dan zullen de kieviten wel weer komen.' Veel regen betekent veel meeuwen, veel zon lokt juist weer weidevogels.

undefined

Meer over