Voetnoot bij een dagboek

De rubriek 'Dagboek' in de Volkskrant gooit hoge ogen bij veel lezers, zo blijkt uit de reacties die soms ook bij de ombudsman worden bezorgd....

Zo'n vijfien jaar geleden had deze lezer Bert Voetens Doortocht gekocht op een markt. Dat moet dus om en nabij 1988 geweest zijn. 'Enkele jaren later is er beroering ontstaan over dit boek. Bert Voeten zou het voor het grootste deel verzonnen hebben! Ik begreep toen ook dat Marga Minco, van wie ik verschillende boeken in de kast heb staan, getrouwd was met Bert Voeten', schrijft de lezer. Hij vervolgt dat Voeten ongeveer tien jaar geleden 'publiekelijk had toegegeven dat het boek grotendeels verzonnen was'. De lezer leek er niet rouwig om. 'Ik had toen, begreep ik, op een of andere manier, ineens een heel apart boekje in mijn bezit.'

Wat hij niet begrijpt, is dat de redactie van de Volkskrant daar niets over meldt in het naschrift bij het fragment uit Voetens oorlogsdagboek. 'Een grote krant als de Volkskrant, dacht ik, heeft toch een archief waar je tevoren de kwestie over Voeten even kunt uitzoeken. Gebeurt zoiets eigenlijk niet? Het feit zoals ik dat aangeef, moet toch zeker ook bij u bekend zijn?' Behalve deze vragen was er bij de lezer toch ook 'een gevoel van ongenoegen' dat de krant de passages uit Bert Voetens Doortocht gepubliceerd had zonder melding te maken van 'het gebeurde'.

Welnu, een speurtocht in het Volkskrant-archief naar Voeten lichtte voor de samensteller van het 'Dagboek' slechts een tipje van de sluier op. Dat is heel wel mogelijk. Alle jaargangen vanaf de eerste Volkskrant worden tegenwoordig op microfiches bewaard. Maar om snel iets op te zoeken moet je een tamelijk precieze datum weten. Daarnaast bestaat er een uitgebreid personenarchief op fiche. Onder 'Voeten' was echter niets te vinden over de perikelen omtrent Doortocht. De ombudsman had meer geluk.

De afdeling Documentatie van de krant beschikt ook nog over een wat bescheidener papieren archief. En daarin trof een ijverige archivaris een bericht uit de Volkskrant van 22 januari 1988 aan dat de schrijver Adriaan Venema een aantal Nederlandse schrijvers ervan betichtte in de beginjaren van de oorlog te hebben samengewerkt met de Duitsers. Ik denk dat onze lezer zich dát bericht nog herinnerde. Het komt enigszins overeen met wat hij me schreef over Bert Voeten.

Venema noemt in het artikel Bert Voeten 'een sjoemelaar', die na de oorlog zijn verleden bij de Kultuurkamer heeft verzwegen. In 1943 kwam Voeten in het verzet terecht, een jaar later dook hij onder. 'In 1946 publiceerde hij Doortocht, een dagboek dat Venema ''een leugen'' noemt, omdat het op tal van plaatsen niet strookt met de werkelijkheid', schrijft de Volkskrant. Vervolgens staat er: 'Voeten heeft toegegeven dat hij voor de Kultuurkamer heeft gewerkt. ''Daar wil ik me ook niet voor excuseren. Ik heb het alleen nooit kunnen opbrengen daar eerder voor uit te komen'', citeert deze krant hem uit Het Parool. De schrijver ontkent dat het dagboek Doortocht een vervalsing is.

De lezer geloofde dat het om een 'grotendeels verzonnen' dagboek ging. Wat dat betreft heeft zijn geheugen hem in de steek gelaten. En dat Voeten dit zou hebben toegegeven klopt dus ook niet. Voeten (1918-1992) gaf zijn lidmaatschap van de door de Duitse bezetter opgerichte Kultuurkamer toe, niet dat Doortocht 'grotendeels verzonnen was'.

Had de redactie bij de publicatie van het dagboekfragment iets moeten melden over deze toedracht? De verantwoordelijke redacteur vindt van niet. Een korte en daardoor wat ongenuanceerde voetnoot onder het dagboek kan snel ontaarden in een welles-nietesdiscussie. Maar in dit geval was een kleine kanttekening volgens mij wel terecht geweest. Tenminste één lezer kan zijn herinnering nu corrigeren. En als u vandaag het fragment uit het dagboek van Calamity Jane leest, zult u ten slotte erop worden gewezen dat de authenticiteit van haar dagboek wordt betwist. Dat kan van het oorlogsdagboek van Bert Voeten beslist niet worden beweerd.

Meer over