VN lieten zich manoeuvreren in rol van collaborateur

De Franse minister van Buitenlandse Zaken heeft Nederland verweten mee te hebben geholpen aan de etnische zuivering van Srebrenica. Er is verontwaardigd gereageerd op dit verwijt, maar volgens Herman Wigbold is er wel degelijk sprake van een belangrijk moreel dilemma....

EEN golf van nationale verontwaardiging trok vorige week over ons land naar aanleiding van de verwijten van de Franse minister van Buitenlandse Zaken aan de Nederlandse militairen in Srebrenica. Die verontwaardiging was terecht.

Ook Frankrijk had zich immers neergelegd bij het ridicule VN-mandaat - een vrede bewaren die er niet was en niet is - met als gevolg dat de VN-militairen werden uitgerust met proppeschieters en een veredeld soort dinky toys. Niemand kan verwachten dat mensen zich in die omstandigheden doodvechten, nog los van het feit dat dat bevel dan van het VN-hoofdkwartier had moeten komen.

Maar komen we ook zo gemakkelijk weg met de stelling dat Nederland meehielp met etnische zuiveringen door blauwhelmen te plaatsen op Bosnisch-Servische vrachtwagens die vrouwen en kinderen deporteerden naar gebieden die in handen zijn van het Bosnische regeringsleger?

Natuurlijk deden we dat met de beste bedoelingen, ja zelfs uit solidariteit met de slachtoffers. We deden het om erger te voorkomen: trappen en slaan door de Bosnische Serviërs, mishandelingen en slachtpartijen. De blauwhelmen probeerden in de gegeven omstandigheden de slachtoffers zo goed mogelijk te begeleiden en te helpen. Maar daarmee is het morele dilemma nog niet opgelost.

Minister Voorhoeve noch minister Van Mierlo heeft zich kennelijk ooit verdiept in de psychologie van de ook door de Volkskrant gememoreerde burgemeester-in-oorlogstijd. Hij werkte mee aan Duitse maatregelen, gericht op wat we nu etnische zuiveringen noemen. Ook hij deed het - niet altijd maar soms - om erger te voorkomen. Als hij het niet zou doen, zou zijn plaats onmiddellijk zijn ingenomen door een NSB-burgemeester die geen enkele scrupule zou kennen.

Ik zal de laatste zijn om kritiek uit te oefenen op de Nederlandse militairen. Zij deden wat hun hart hen ingaf. Maar als ik in de oorlog iets geleerd heb, dan is het dat er momenten zijn - ze zijn gelukkig uiterst schaars - dat een mens alleen maar nee kan zeggen, ongeacht de consequenties, inclusief humanitaire consequenties.

Kan iemand mij het principiële verschil uitleggen tussen treinmachinisten - zo veelvuldig bekritiseerd in de afgelopen maanden - die onder druk van ontslag en arrestatie joden vervoerden naar Westerbork, wetende dat als zij het niet deden anderen het wel zouden doen, en blauwhelmen die plaats nemen op de Bosnisch-Servische vrachtwagens?

Of, om het nog scherper te formuleren: wat is het verschil met de Nederlandse politieman die, niet wetende van gaskamers (want het is onzin dat we dat in 1943 wisten, zelfs de slachtoffers wisten het niet), joden ophaalde omdat hij dacht - soms, ook niet altijd - dat hij hen nog een menselijke aftocht kon geven en ze anders overgeleverd waren aan tierende en scheldende Duitsers of landwachters?

Nogmaals, het is verre van mij kritiek te willen leveren op het optreden van de Nederlandse militairen in voormalig Joegoslavië die in uiterst moeilijke omstandigheden probeerden er nog van te maken wat ervan te maken was. Hun positie was een gevolg van de positie waarin de VN - en dus ook Nederland - zich heeft laten manoeuvreren door geen verschil te maken tussen agressoren en slachtoffers van agressie.

Nog voordat Srebrenica onder de voet was gelopen, had Dutchbat al 'gecapituleerd', was Dutchbat al 'bezet gebied', afhankelijk als het was van de grillen en grollen van van de veel beter bewapende Bosnische Serviërs. Daardoor hebben ze de Nederlandse militairen gedwongen medeplichtig te worden aan het uitvoeren van etnische zuiveringen zoals de almachtige Duitse bezetter Nederlanders dwong met een inhumaan regime te collaboreren.

Voorhoeve en Van Mierlo zouden daarom de vraag moeten beantwoorden: Zou Nederland akkoord zijn gegaan met de VN-operatie als het had geweten dat Nederlandse militairen in een dergelijke situatie terecht zouden komen? Ik vraag dit niet om achteraf een soort schuldvraag te construeren, achteraf praten is altijd makkelijk, maar in verband met de toekomst.

Heeft het enige zin een operatie voort te zetten als we keer op keer moeten buigen voor de provocaties van de Bosnische Serviërs, die alleen maar kunnen lachen om de machteloze gebaren van VN en NAVO? Als we die vraag ontkennend beantwoorden, is dat een richtlijn voor de toekomst.

Minister Voorhoeve probeert wanhopig nog enige zin aan de VN-interventie te geven met het argument dat het aantal slachtoffers sinds die tijd scherp is gedaald. Die mededeling is onjuist. Al voor de VN-interventie nam het aantal slachtoffers af omdat de drie betrokken partijen aan het einde van hun mogelijkheden waren. De Bosnische Serviërs hadden in grote lijnen bereikt wat ze wilden, Kroatië had zich bij het verlies van een deel van het gebied neergelegd en de Bosnische regering had geen wapens om zich tegen de agressie van de Bosnische Serviërs te verzetten.

DE wereld dient de Bosnische Moslims te steunen door hen wapens te leveren. Niet omdat zij heiligen zijn - dat waren de Koeweiti's ook niet - maar omdat zij het slachtoffer zijn van agressie. Op het ogenblik collaboreren de VN, ongewild maar toch, met de agressor. Nederland moet voor die rol bedanken.

Herman Wigbold is freelance journalist.

Meer over