Nieuws

VN-hof in Den Haag maant Rusland oorlog in Oekraïne per direct te stoppen

Het Internationale Gerechtshof (ICJ) in Den Haag heeft Rusland opgedragen ogenblikkelijk alle militaire activiteiten in Oekraïne te staken. Ook mag Rusland volgens de ‘voorlopige maatregelen’ de pro-Russische separatisten in de regio’s Donetsk en Loehansk niet langer helpen.

Rob Vreeken
Het Internationale Gerechtshof (ICJ) in Den Haag Beeld ANP
Het Internationale Gerechtshof (ICJ) in Den HaagBeeld ANP

Uitspraken van het hoogste juridisch orgaan van de VN zijn bindend, maar kunnen niet worden afgedwongen, tenzij dat gebeurt door de Veiligheidsraad (waarin Rusland vetorecht heeft). De kans is dus zeer groot dat Rusland het oordeel van de rechters naast zich z–al neerleggen.

Niettemin is de uitspraak van groot belang. Uitspraken van het ICJ zijn zeer gezaghebbend. Des te sterker zal president Vladimir Poetin, als hij er geen gevolg aan geeft, te kijk staan als schender van het internationaal recht. ‘Oekraïne heeft een volledige overwinning behaald’, schreef de Oekraïense president Volodimir Zelenski op Twitter. ‘Het negeren van de wil van het gerechtshof zal Rusland nog verder isoleren.’

Met de uitspraak – gedaan met een ruime meerderheid van 13 van de 15 stemmen vóór, alleen de Russische en de Chinese rechter stemden tegen – schrijft het hof juridisch geschiedenis. Niet eerder mengden de rechters van het ‘World Court’, zoals de bijnaam luidt, zich zo direct in een oorlog waarbij een van de supermachten betrokken was. Ook in het conflict in 2008 tussen Rusland en Georgië trof het hof ‘voorlopige maatregelen’, maar die waren minder verstrekkend dan die welke woensdag zijn getroffen in de zaak Oekraïne vs. Rusland.

Oekraïne voert aan dat Rusland het Genocideverdrag uit 1946 schendt en misbruikt door te beweren dat de Russische bevolking in Oost-Oekraïne het slachtoffer is van genocide en dat het Russische leger daarom moest ingrijpen. Volgens Oekraïne is van genocide geen sprake. Het betreft een ‘cynische leugen, bedoeld om zelf het misdrijf van agressie te kunnen plegen’.

‘Voorlopige maatregelen’

Oekraïne wil dat het hof zich uitspreekt over de Russische claim dat de Oekraïense regering genocide pleegt (en dus het verdrag schendt). Zo’n procedure, waarin het hof een grondig onderbouwd juridisch oordeel geeft, kan lang duren. Daarom vroeg de Oekraïense afgevaardigde Anton Korinevitsj het hof vorige week maandag, op de eerste zittingsdag, met de grootst mogelijke urgentie ‘voorlopige maatregelen’ te treffen. Voorlopige maatregelen zijn bedoeld om te zorgen dat de betrokken partijen alles nalaten dat het geschil kan verergeren of een oplossing zou kunnen bemoeilijken.

Rusland kwam vorige week niet opdagen. De Russische ambassadeur Alexander Sjoelgin had het hof laten weten dat zijn land ‘niet van plan is deel te nemen aan de mondelinge procedure’. Niettemin is het hof bevoegd zich in de zaak te mengen, zo stelde het woensdag ‘op het eerste gezicht’ vast. Een definitieve beslissing over de rechtsmacht van het hof volgt later.

Overigens is het hof niet gevraagd zich uit te spreken over de vraag of Rusland inderdaad oorlogsmisdrijven pleegt. De Mensenrechtenraad van de VN doet daar onderzoek naar, evenals de aanklager van het Internationaal Strafhof. Wel stellen de rechters in hun uitspraak ‘uiterst bezorgd te zijn over het verlies aan mensenlevens en het menselijk lijden’. Het gebruik van geweld door Rusland ‘roept zeer ernstige vragen op over het internationaal recht’.

Ook geven de rechters wellicht een zeer voorzichtige vingerwijzing naar hun uiteindelijke oordeel over de essentie van de zaak. Zij noemen het ‘twijfelachtig dat het Genocideverdrag, gezien zijn aard en doelstelling, een lidstaat het recht zou geven, teneinde vermeende genocide te voorkomen, eenzijdig geweld te gebruiken op het grondgebied van een andere staat’. Oekraïne heeft ‘onder deze omstandigheden een plausibel recht niet onderworpen te worden aan militaire operaties van Rusland’.

Het verdrag bepaalt dat staten die menen te moeten optreden tegen genocide, eerst vreedzame middelen moeten inzetten, zoals het inschakelen van de Veiligheidsraad.

Meer over