VN-commissie versjachert mensenrechten

Het klimaat in de de VN-Mensenrechten Commissie is verziekt en schenders ontlopen de beklaagdenbank en worden zelfs voorzitter. Als dat niet verandert kan ze beter worden opgeheven, vindt Bob van den Bos....

Als de VN-Mensenrechten Commissie niet drastisch wordt hervormd,kan zij beter worden opgeheven. De wijze waarop zij nu functioneert doet meer kwaad dan goed. Veel grove mensenrechtenschendingen worden niet aan de kaak gesteld of slechts in zwakke bewoordingen. De schuldigen gaan grotendeels vrijuit en ontlenen hieraan zelfs legitimatie om ongestoord door te gaan met het plegen van hun wandaden. De slachtoffers en de verdedigers van de humanitaire normen voelen zich in de steek gelaten: ze weten zich niet beschermd door de internationale gemeenschap.

Het belangrijkste orgaan ter wereld op het gebied van mensenrechten is door en door gepolitiseerd. Niet de ernst van schendingen is bepalend voor het oordeel, maar het vermogen om politieke steun te mobiliseren voor het ontlopen van de beklaagdenbank. Het grootste probleem is dat landen, die er zelf gruwelijke praktijken op na houden, lid kunnen worden van de Commissie. Zo behoorden notoire zondaars als Algerije, Libië, Sudan, Syrië en Zimbabwe dit jaar tot de meest actieve leden. Zij werden zeer vaak gesteund door China, Rusland en Cuba, die zelf de universele rechten grootschalig aan hun laars lappen. Het terroristische Libië mocht zelfs de voorzitter leveren.

Zuid-Afrika wierp zich op als leider van de Afrikaanse landen die moesten voorkomen dat er negatieve uitspraken over Zimbabwe en Sudan werden gedaan. President Mbeki schroomt niet de hoge morele erfenis van zijn voorganger Mandela te verkwanselen. Vooral door toedoen van Arabische en Afrikaanse landen kreeg een belangrijk Braziliaans voorstel ter bescherming van homoseksuelen onvoldoende steun. Terwijl de Cubaanse delegatie in Genève zich intensief bemoeide met de mensenrechten in andere landen, kregen 75 politieke tegenstanders van Fidel Castro gevangenisstraffen tot 28 jaar. Bovendien werden mensen binnen enkele dagen ter dood veroordeeld. Het vonnis werd onmiddellijk voltrokken. In de resolutie van de Commissie over Cuba werd niettemin met geen woord gerept over deze schandalige schijnprocessen.

De VS en de EU bieden helaas onvoldoende weerwerk tegen het verziekte klimaat in de Commissie. De neo-conservatieve Amerikaanse regering is zeer terughoudend en uiterst selectief in haar mensenrechtenbeleid. De VS wilden niet debatteren over landen waar zij zelf actief bij betrokken zijn, zoals Afghanistan en Irak. Ook hebben de Amerikanen hardnekkig, zij het vergeefs, gepoogd te voorkomen dat regeringen werden opgeroepen om het verdrag voor het Internationaal Strafhof te ratificeren. En Washington weigerde als enige mee te werken aan een verklaring waarbij kinderen onder de 18 jaar niet onderworpen kunnen worden aan de doodstraf.

Op haar beurt schoot de EU duidelijk tekort in leiderschap en was niet in staat het vacuüm te vullen dat de VS hadden laten ontstaan. De Europese landen wilden de situatie in China en Iran niet aan de orde stellen, omdat zij daarmee een politieke dialoog zijn aangegaan. Dat deze gesprekken tot nu toe niets hebben opgeleverd, doet blijkbaar niet ter zake. Het gaat immers om strategisch belangrijke landen. Het streven naar Europese consensus is bovendien zo'n belangrijk doel in zichzelf geworden dat de mensenrechten daaraan worden opgeofferd. Het gevolg is sterk verwaterde Europese teksten, zoals over Rusland, Zimbabwe en Sudan, die overigens desondanks werden verworpen.

De grote niet-gouvernementele organisaties zoals Amnesty International en Human Rights Watch hechten aan het voortbestaan van de Commissie, ondanks het disfunctioneren. Het is immers het enige mondiale forum op dit gebied. Zij spelen hierin een actieve adviserende rol spelen. Gezien hun (terechte) geweeklaag na afloop moeten we echter concluderen dat hun invloed niet erg groot is.

Landen die zelf de mensenrechten met voeten treden zouden geen lid mogen worden van de Commissie. Bovendien moet haar werkwijze minder vrijblijvend worden. Er dienen duidelijke doelstellingen ter verbetering van situaties in alle betreffende landen te worden geformuleerd op basis van VN-rapportages. Elk jaar zou dan de voortgang of het gebrek daaraan op de agenda moeten komen. De schenders dienen voortdurend verantwoording af te leggen.

Bij een recente ontmoeting bleek de VN Hoge Commissaris voor de mensenrechten Vieira de Mello mijn kritiek te delen. Ook hij wil hervormingen en gaat daar binnenkort met regeringen over praten. Hij denkt aan een nieuwe opzet waarbij aangeklaagde landen via positieve stimulansen tot gedragswijziging komen.

De Commissie draagt eigenlijk weinig bij aan het oplossen van structurele oorzaken van mensenrechtenschendingen, zoals armoede, zwakke staatsstructuren, machtsmisbruik en religieuze en etnische conflicten. Zij is niet zoveel meer dan een politiek circus waar misdadigers rechter mogen spelen in eigen zaak. Als dat niet verandert, kan de tent beter worden gesloten. Het applaus van het hooggeëerd publiek van slachtoffers is allang verstomd.

Meer over