Vluchten kan niet meer

Aan een eeuwenoude traditie komt een eind: geld verstoppen in een Europees land kan niet meer. Na Zwitserland zijn ook Luxemburg en Oostenrijk om. Het einde van het bankgeheim.

DOOR YVONNE HOFS

Zoals tulpen, klompen en molens symbool staan voor Nederland, heeft Zwitserland gatenkaas, bergen en discrete banken als handelsmerk. De historie van het Zwitserse bankgeheim gaat terug tot de achttiende eeuw, toen aristocraten uit door revoluties geplaagde buurlanden zoals Frankrijk hun rijkdommen in veiligheid brachten in de politiek zeer stabiele bergstaat. Het is dan ook met het pistool op de borst dat het Alpenland zijn geliefde bankgeheim ten grave draagt.

Met ingang van 1 juli zullen Zwitserse banken de banktegoeden van al hun Amerikaanse klanten aanmelden bij de Amerikaanse belastingdienst. Het Zwitserse parlement ging daar in september mee akkoord. Nu de referendumpoging is mislukt, kan deze wetgeving niet meer op een veto van het Zwitserse volk stuiten.

Zwitserland heeft vorig jaar ook een convenant van de OESO tegen belastingontduiking ondertekend. Daarmee verplichten de Zwitsers zich op verzoek bankgegevens van zwart-spaarders te verstrekken aan buitenlandse belastingdiensten. Voorheen negeerde Zwitserland zulke verzoeken, tenzij de buitenlandse fiscus harde bewijzen van belastingfraude kon overleggen tegen een individuele, met naam en toenaam genoemde rekeninghouder. Het simpelweg verzwijgen van vermogen gold in Zwitserland tot voor kort niet als fraude en was dus geen reden de buitenlandse belastingambtenaren ter wille te zijn. Dat is nu veranderd.

Op de capitulatie van Zwitserland volgt die van Luxemburg en Oostenrijk. Beide landen beloofden donderdag met ingang van volgend jaar hun bankgeheim grotendeels op te geven. Oostenrijkse en Luxemburgse banken zullen voortaan de banksaldi van EU-burgers uit andere landen automatisch doorgeven aan de belastingdienst in het land van herkomst. De meeste andere EU-landen doen dat al sinds 2005.

Luxemburg en Oostenrijk wilden pas meedoen als niet-EU-landen met een bankgeheim (Zwitserland, Liechtenstein, Monaco, Andorra, San Marino) dat eveneens zouden opgeven. Met de concessies die Zwitserland en ook Liechtenstein hebben gedaan, is aan die eis voldaan.

Landen met een bankgeheim kwamen voor het eerst serieus onder vuur te liggen na de aanslagen op het World Trade Center in New York op 11 september 2001. De Amerikaanse autoriteiten ontdekten dat sommige terreurorganisaties gefinancierd werden via geheime bankrekeningen in dergelijke landen. Door de kredietcrisis van 2008 is de tolerantie voor bankgeheimen nog verder afgenomen. Sindsdien wordt met scheve ogen gekeken naar de mores in het bankwezen. Het wordt niet langer getolereerd dat banken in belastingparadijzen grof verdienen aan het assisteren van criminelen en belastingontduikers. Politiek is niet uit te leggen dat de rijken der aarde hun vermogen buiten bereik van de fiscus weten te houden, terwijl Jan Modaal door de crisis financieel zwaar onder druk staat. Westerse regeringen kampen door de crisis zelf ook met teruglopende belastinginkomsten en zijn daarom geneigd harder op te treden tegen zwartspaarders.

De critici van het bankgeheim kregen een steuntje in de rug van diverse belastingschandalen, die breed werden uitgemeten in de internationale media. Klokkenluiders deden de afgelopen jaren een boekje open over de schimmige praktijken van Zwitserse en Luxemburgse banken. Die bleken niet alleen de andere kant op te kijken als een buitenlander met een paar geldkoffers kwam aanzetten, maar ook zulke klanten actief te adviseren hoe ze hun vermogen kunnen verduisteren en witwassen op de Kaaimaneilanden of de Bahama's.

De OESO opende de eerste serieuze aanval op het bankgeheim. In 2009 publiceerde de organisatie met steun van de G20 een zwarte lijst van fiscale schurkenstaten. Zwitserland en Luxemburg stonden hoog op die lijst. De twee landen voelden zich in verlegenheid gebracht. De OESO formuleerde vervolgens een internationale standaard voor een beperkte uitwisseling (alleen op verzoek) van bankgegevens met buitenlandse belastingdiensten.

Maar het waren de Amerikanen die de echte doorbraak forceerden. De VS namen in 2010 een wet aan die buitenlandse banken verplicht de banktegoeden van Amerikaanse staatsburgers te delen met de Amerikaanse autoriteiten. Banken die zich daar niet aan houden, kunnen hun Amerikaanse bankvergunning kwijtraken. De meeste Europese banken kunnen zich dat niet veroorloven en moeten daarom buigen voor de Amerikaanse wet. De gecombineerde macht van de dollar, de reservevaluta van de wereld, en van Wall Street, het financiële centrum van de wereld, heeft voor elkaar gekregen wat de Europese Unie in tien jaar politiek smeken, bidden en dreigen niet lukte.

Wat de Zwitsers de Amerikanen geven, kunnen ze hun Europese buren moeilijk weigeren. Het lijkt dan ook een kwestie van tijd voordat Zwitserland de deur verder opent voor Europese belastingdiensten. De Europese Commissie bereidt nog hardere maatregelen tegen belastingontduiking voor. In de toekomst worden banken in de EU waarschijnlijk verplicht ook gegevens over dividenden, aandelen- en obligatieportefeuilles, beleggingsfondsen, trusts en verzekeringspolissen met buitenlandse belastingdiensten te delen.

Het Nederlandse ministerie van Financiën schatte vorig jaar dat Nederlandse belastingplichtigen zo'n 2,8 miljard euro op buitenlandse spaarrekeningen verbergen.

undefined

Meer over