Vluchtelingen uit Srebrenica doen verslag van gruwelen 'In de greppels zag ik verminkte lijken liggen'

'Drie Cetniks kwamen mijn Enis halen', huilt Munevara, een boerenvrouw uit een gehuchtje bij Srebrenica. Enis, haar zoon, was negentien....

Van onze correspondent

Bart Rijs

TUZLA

'Ik zag hoe een van de Cetniks zijn mes pakte en Enis' keel door sneed. Ik ben op zijn lichaam gesprongen en heb geprobeerd het bloeden met mijn handen te stelpen, maar het was te laat.'

Veel vluchtelingen uit de Moslim-enclave Srebrenica doen verslag van soortgelijke gruwelen. Door de angst en ontberingen van de voorafgaande week zijn hun verhalen vaak verward.

Maar uit een serie gesprekken komt een beeld naar voren van Servische soldaten die na de verovering van de enclave systematisch mensen hebben bedreigd, beroofd, mishandeld en in een aantal gevallen verkracht en omgebracht.

Duizenden mensen uit Srebrenica zijn zoek. Volgens de internationale hulporganisaties zijn vijftien- tot twintigduizend vluchtelingen aangekomen in Moslimgebied. Naar schatting woonden er in de enclave dertig- tot vijfenveertig duizend mensen. Niemand kan zelfs maar bij benadering zeggen hoeveel van de vermisten naar de bossen zijn gevlucht, hoeveel er door de Serviërs worden vastgehouden en hoeveel er zijn omgekomen. De Bosnische regering zei gisteren dat een deel van de vluchtelingen waarschijnlijk te voet naar Tuzla is gevlucht, dwars door de gebieden die in handen zijn van de Serviërs.

De Nederlandse blauwhelmen in Potocari kunnen de berichten over wreedheden niet bevestigen. Ze hebben alleen gezien hoe de Moslim-mannen werden weggevoerd. De militaire waarnemers van de VN hebben regelmatig salvo's gehoord, maar die kunnen zowel afkomstig zijn van gevechten tussen Serviërs en achtergebleven Moslim-strijders als van executies.

Maar vluchtelingen in Tuzla spreken over tientallen, soms honderden lijken die in de velden en langs de wegen zouden liggen.

Toen de Serviërs het stadje Srebrenica maandag dreigden in te nemen, vluchtten veel mensen naar de bossen, in de hoop op de een of andere manier Moslim-gebied te bereiken. Servische granaten zouden veel slachtoffers hebben gemaakt onder de vluchtenden. 'We hebben gaten in de grond gegraven om ons te beschermen,' vertelt Aida, een vrouw uit Srebrenica.

'De mensen die gewond raakten, moesten we achterlaten.' Weinig Moslims slaagden erin voorbij de Servische linies te komen. De vijftienjarige Almir uit het dorpje Poloznik hoorde opeens een stem uit het bos schreeuwen: 'Geef je over' Toen waren ze al omsingeld door de Serviërs. 'Ze pakten geld af, rukten ringen en oorbellen af. We moesten allemaal drie vingers opsteken' - het teken van de Servische nationalisten.

Almir trekt zijn T-shirtje op en ontbloot een rug vol beurse plekken. 'Ze sloegen me met een rubberen stang.'

Duizenden mensen vluchtten naar Potocari, naar de bescherming van de Nederlandse VN-basis. In de nacht van maandag op dinsdag patrouilleerden er VN-militairen bij de vluchtelingen, maar de volgende nacht waren ze alleen.

'Om acht uur 's avonds kwamen er Cetniks met zwarte bivakmutsen over hun hoofd,' zegt Zurdo.

'De Cetniks wezen een paar mannen aan en namen hen mee naar een verlaten huis in de omgeving. We hoorden schreeuwen en schieten. Anderen zagen later aan de oever van het riviertje dat door Potocari loopt verschillende lijken liggen', zegt Zurdo uit Srebrenica.

Dinsdag verscheen Ratko Mladic, de commandant van het Bosnisch-Servische leger, in Potocari. Hij gaf persoonlijk het bevel tot deportatie. 'Zijn tuniek was opengeknoopt vanwege de hitte,' herinnert Hasan uit Klotjevac zich. 'Hij riep door de megafoon dat we hier binnen achtenveertig uur weg moesten zijn. 'Servische soldaten bakenden met touw een smal pad af, waarlangs de mensen naar de bussen moesten lopen.

Alle weerbare mannen - soms jongens van dertien, veertien met een voor hun leeftijd fors postuur - werden uit de rij getrokken en afgevoerd. De Bosnische Serviërs zeiden dat ze hen wilden ondervragen om te kijken of ze oorlogsmisdaden hadden gepleegd.

De Nederlandse VN-soldaten konden alleen toekijken. Moslim-vrouwen vertelden hoe de 'blauwen' hen probeerden gerust te stellen en troosten terwijl hun geliefden werden weggevoerd.

De Serviërs trokken ook jonge vrouwen uit de rij met de woorden: 'Vannacht ben je voor ons'. Nermina, een vrouw uit Podzeplje vertelt over haar buurman Hamdija Demiravic. Alle drie zijn dochters waren meegenomen door de Serviërs. 'Hij heeft zich voor zijn huis verhangen, ik heb het zelf gezien.'

De vrouwen, kinderen en bejaarden werden in bussen en vrachtauto's naar de frontlijn in Kladanj gereden, waar ze moesten oversteken naar Moslimgebied. Tijdens hun deportatie zagen ze drie plaatsen waar mannen werden vastgehouden: in Bratunac - in het stadion - Konjevic Polje en Kravica.

De Bosnische Serviërs hebben het voetbalstadion in Bratunac ook gebruikt in 1992, bij het begin van de oorlog, om mensen samen te drijven. Volgens internationale mensenrechtenorganisaties vonden er toen allerlei wreedheden plaats.

Een bejaarde man uit Srebrenica zag in Konjevic Polje vanuit de vrachtauto ongeveer driehonderd mannen gehurkt in het veld zitten, met hun hoofd tussen hun benen. 'Er stonden Cetniks om hun heen, elke twee meter één. Een van de onzen moest overeind staan met een Servische vlag in zijn handen. In de greppels langs de weg zag ik verminkte lijken liggen.'

De Serviërs stopten de bussen op weg naar Kladanj om geld te vragen en te controleren of ze geen mannen over het hoofd hadden gezien. 'Ze trokken een man uit de vrachtauto vóór ons. De Cetnik riep in zijn portofoon: 'Bozo, bozo, kom kijken hoe we deze klootzak afslachten. Toen stak de Cetnik hem met een mes in de hals.'

De mensen in de bussen zijn de laatsten die de mannen uit Srebrenica hebben gezien. 'We willen alleen weten wat er met ze gebeurd is,' snikt Muraj Severovic in het tentenkamp op de VN-basis in Tuzla. Ze moest haar man, haar broer en haar drie zoons achterlaten in Potocari. 'Alstublieft, helpt u ons. Ik wil het weten, zelfs al zijn ze dood. Dan kan ik hen tenminste hier begraven.'

Meer over