Profiel

Vlaams-nationalist, niet vies van provocatie

Door stemmenverlies aan het Vlaams Belang wordt Asiel-staatssecretaris Francken harder jegens vluchtelingen. Hij weigert een Syrisch gezin een visum, tegen een uitspraak van de rechter in.

Theo Francken. Beeld afp
Theo Francken.Beeld afp

In de slag om de perceptie ligt Theo Francken (38), de Belgische staatssecretaris voor Asiel en Migratie, weer even op kop. Hij moet weliswaar een flinke dwangsom betalen aan een Syrisch gezin - nu al 36 duizend euro en per dag uitstel nog eens 4.000 euro erbij - maar hij kreeg het voor elkaar dat de deurwaarder zijn inboedel voorlopig niet mag confisqueren. 'We zetten door', tweette hij strijdlustig.

Het is de laatste wending in de 'visumrel' die België al weken in de ban houdt. Kort samengevat: een rechter kende een gezin uit Aleppo een visum voor België toe, maar de staatssecretaris weigert dat visum af te geven. Een andere rechter legde hem daarom een dwangsom op, maar de staatssecretaris weigert te betalen. Hij verzet zich tegen de deurwaarder en bestempelde de rechterlijke macht als 'wereldvreemd'.

Het is een gewaagde strategie - in strijd met de scheiding der machten, de basis van de democratie - maar de N-VA-politicus lijkt ermee weg te komen. Zijn populariteit stijgt zienderogen, in Vlaanderen en in zijn partij. Vlaams-nationalistisch partijvoorzitter Bart De Wever, al langer op zoek naar een geschikte opvolger, schoof drie weken geleden Francken naar voren. 'Hij lijkt mij de evidente figuur om over te nemen als ik morgen doodval', zei hij. 'Hij is jong, dynamisch en hij is top.'

Ruwe bolster, blanke pit

Als staatssecretaris voor Asiel is Francken ook de verpersoonlijking van de nieuwe koers van de N-VA (Nieuw-Vlaamse Alliantie). Door de deelname aan de Belgische regering staat de Vlaamse agenda even op een laag pitje en ook de beloofde economische hervorming vlot niet echt. Dus profileert de N-VA zich steeds nadrukkelijker op een nieuw terrein, dat van asiel en migratie. Als hardliner zoeken ze daar de concurrentie op met het extreem-rechtse Vlaams Belang.

En wie kan dat beter dan Theo Francken, een gepokte en gemazelde Vlaams-nationalist met een voorliefde voor gespierde uitspraken? Op sociale media - hij communiceert liever via Facebook en Twitter dan via de traditionele, 'gefilterde' media - mag hij graag een potje provoceren. Hij beledigde de Marokkaanse, Algerijnse en Congolese gemeenschap, spotte met asielzoekers in 'knusse tentenkampjes' en plaatste in volle 'visumrel' een foto van een lege kamer op Facebook. Alsof zijn kantoor al door een deurwaarder was leeggehaald. Zo'n grapje moet kunnen, vindt Francken.

Zijn provocaties geven hem het imago van pitbull, terwijl zijn asielbeleid in feite niet eens zo rigide is. Hij zet volop in op de uitwijzing van afgewezen asielzoekers en criminelen zonder papieren, maar toont zich solidair met wie uit Syrië is gevlucht. Als de vluchtelingencrisis in 2015 volop losbarst, creëert hij in ijltempo duizenden opvangplaatsen en trekt hij van dorp naar dorp om de opvangcentra te verdedigen. Het maakt dat in België, dat met 45 duizend asielaanvragen verhoudingsgewijs meer toestroom te verwerken heeft dan Nederland, minder protest tegen de vluchtelingen klinkt.

'Ruwe bolster, blanke pit', luidt dan ook het algemene oordeel over Francken eind 2015. Met zijn rijzige gestalte en gemillimeterde haar ziet hij er agressiever uit dan hij werkelijk is, klinkt het. De 'para in pak' voert al met al een humaan beleid, hij moet alleen wat vaker nadenken voor hij iets roept op de sociale media. 'Hij schiet soms vanuit de heup', klinkt het vergoelijkend bij partijvoorzitter De Wever. 'Dat breekt hem dan zuur op.'

Ruk naar rechts

Maar begin dit jaar, met de opvangcrisis zo goed als achter de rug, maken Francken en zijn partij een opvallende ruk naar rechts. In de peilingen verliest de N-VA stemmen aan het Vlaams Belang en wordt het asielbeleid aangescherpt. Francken stuurt brieven om Irakezen en Afghanen te ontraden in België asiel aan te vragen, probeert een tijdelijk vluchtelingenstatuut in te voeren en gezinshereniging moeilijker te maken, en zet een limiet op het aantal mensen per dag dat in België asiel kan aanvragen.

'Mensen worden daardoor uitgesloten uit het systeem', zegt Charlotte Vandycke, directeur van ngo Vluchtelingenwerk Vlaanderen, over die laatste maatregel. 'Zolang ze geen asiel kunnen aanvragen, hebben ze zogezegd geen recht op opvang, waardoor er minder ophef ontstaat als ze de nacht in een park moeten doorbrengen. Dat is een misleidende aanpak van Francken en in de publieke opinie komt hij ermee weg.'

Als een rechter Francken half oktober oplegt een visum uit te reiken aan een Syrisch gezin, dat in Aleppo onder vuur ligt en in België bij een bevriend gezin terecht kan, toont hij zich van zijn onverzettelijkste kant. Met een mogelijke precedentwerking als argument, wendt hij alle middelen aan om het visum tegen te houden, zelfs krijgt hij een deurwaarder over de vloer - die dus voorlopig niets mag confisqueren - en komt hij in botsing met de rechterlijke macht.

Een gemiste kans, vindt Vandycke. Op het moment dat miljoenen Syrische vluchtelingen in Turkije vastzitten op basis van een wankel politiek akkoord, had de uitspraak van de Belgische rechter het debat over een Europees toegangsbeleid voor vluchtelingen kunnen openen. 'Maar Francken smoort het hele debat in de kiem, en voert een discours van vluchtelingen als een bedreiging en een gevaar. Het hele dossier zit nu muurvast. Ik vrees het ergste voor dat gezin.'

Meer over