Virus van de revolutie neemt bezit van Kirgizië

Vijftien jaar lang kon president Askar Akajev in Kirgizië zijn gang gaan. Maar sinds kort ligt het Centraal-Aziatische land onder het vergrootglas....

Het is onrustig in Kirgizë. In de hoofdstad Bisjkek wordt bijna dagelijks geprotesteerd tegen het bewind van president Askar Akajev en in het zuiden blokkeren aanhangers van de oppositie wegen naar China en Tadzjikistan. Na de eerste ronde van de parlementsverkiezingen op 27 februari had de bevolking moeten overgaan tot de orde van de dag, maar het tegendeel is waar.

'De scenario's van Georgië en Oekraïne zouden zich zomaar kunnen herhalen', sprak Vladimir Rusjailo, hoofd van de delegatie waarnemers die het Gemenebest van Onafhankelijke Staten naar de regio had gestuurd om de verkiezingen in Kirgizië en Tadzjikistan te volgen. De tijd is rijp, beweert ook oppositieleidster Roza Otoenbajeva. 'Ik vraag het volk volhardend te zijn en elke dag op straat hun stem te laten horen.'

Kirgizië is het land van president Askar Akajev (60), de man die zich in 1990 presenteerde als een westers hervormer en zich gaandeweg heeft ontpopt tot een autocraat. In oktober zal hij naar eigen zeggen terugtreden, maar onderwijl probeert hij via constitutionele wijzingen de Akajev-dynastie te continueren. Zoon Aidar is reeds gekozen in het nieuwe parlement, dochter Bermet hoopt morgen in de tweede ronde haar slag te slaan.

In tegenstelling tot voorgaande verkiezingen kiest Kirgizië ditmaal niet 150 maar 75 parlementariërs (een per district), wat wordt gezien als een truc van Akajev om zijn machtsbasis te versterken. In elk district heeft de president een familielid of zakenvriend naar voren geschoven, zodat binnenkort een parlement van louter ja-knikkers ontstaat.

Via grondwetswijzingen zou Akajev vervolgens het presidentschap willen inruilen voor een rol als premier met vergaande bevoegdheden. Eén van zijn marionetten zou dan in oktober president mogen worden. 'Onze president mag zich dan profileren als een moderne, westerse man, hij kent alle strategieën die in de Sovjet-Unie gangbaar waren', zei Koermanbek Bachiev, de oud-premier die overliep naar de oppositie. Een optie is ook dat Akajev in oktober een referendum uitschrijft waarin hij om een extra termijn als president zal vragen, zo liet zijn woordvoerder Abdil Segizbajev gisteren weten. 'Aangezien de oppositie ons provoceert, hebben we het recht op een tegenzet.'

Als betrekkelijk klein land (vijf miljoen inwoners) lag Kirgizië lang buiten het gezichtsveld van de wereldpolitiek, maar door geopolitieke ontwikkelingen hebben de VS en China sinds kort meer dan gemiddelde belangstelling voor de voormalige Sovjet-staat. Washington beschouwt Kirgizië als een nuttige uitkijkpost naar het nabijgelegen Afghanistan, Peking ziet het land als een economische schakel met Oost-Europa, en Rusland koestert in Kirgizië een militaire basis waar nucleaire proeven worden gedaan.

Akajev beseft dat sinds zijn land onder het vergrootglas ligt oppositionele krachten onvermoede krachten kunnen genereren. De revoluties die recent in Georgië en Oekraïne tot een politieke koerswijziging richting het Westen hebben geleid, maken de president van Kirgizië waakzaam. In de aanloop naar de parlementsverkiezingen besprak Akajev met de Russische president Poetin de te volgen strategie.

Gealarmeerd raakte Akajev ook door uitspraken van George Bush, die onlangs bij zijn bezoek aan Bratislava verkondigde dat 'het zaad van de democratie zich wereldwijd moet verspreiden'. In een televisietoespraak voorafgaand aan de verkiezingen waarschuwde Akajev zijn burgers dat 'maatschappelijke onrust soms een militair antwoord uitlokt'.

In zijn jaarlijkse toespraak tot het parlement, op 11 januari, had Akajev zich nog tot het Westen gericht. 'Het is gevaarlijk dat enkele van onze beruchte oproerkraaiers nu getraind worden door professionals - mensen uit het Westen die weten hoe je moet provoceren en een revolutie kunnen opwekken. Op die manier kan de rust in ons land zomaar omslaan in een burgeroorlog.'

Feit is dat de oppositie een krachtiger indruk maakt dan in het verleden. Stuwende kracht daarin is Roza Otoenbajeva, de leidster van de Vaderland Partij. Zelf loopt ze regelmatig voorop bij protestacties. Het toenemende aantal demonstraties in het land, de bezetting van een overheidsgebouw in de stad Dzjalal-Abad en de vele wegblokkades wekken de indruk dat ook de bevolking de tijd rijp acht.

Otoenbajeva zelf werd door de regering uitgesloten van de parlementsverkiezingen, met als argument dat zij de laatste vijf jaar niet woonachtig was in Kirgizië. Dat klopt: ze was achtereenvolgens ambassadeur in Washington en gezant voor de Verenigde Naties in Georgië. Otoenbajeva liet weten uit haar diskwalificatie enkel extra motivatie te putten. 'Een regering die zo'n list verzint, zal merken dat op een dag het volk zegt: de maat is vol.'

Meer over