Viktor en Viktor samen is verraad, vindt kiezer

Eén optie na de verkiezingen in Oekraïne zondag, is dat president Viktor Joesjenko en zijn rivaal Viktor Janoekovitsj samen gaan regeren....

Het worden spannende weken voor de Oekraïense president Viktor Joesjenko. Bij de parlementsverkiezingen deze zondag staat zijn positie weliswaar niet ter discussie, maar zal wel duidelijk worden of zijn land de pro-westerse koers kan handhaven die na de Oranje Revolutie is ingeslagen.

Spannend wordt het voor Joesjenko, omdat het afgelopen jaar zijn populariteit enorm is afgenomen. Volgens de peilingen zal de pro-Russische partij van Joesjenko's rivaal in de revolutie, ex-premier Viktor Janoekovitsj, morgen de meeste stemmen krijgen. 'Oekraïne staat op een kruispunt: wordt het een buitenpost van het Westen of een strategische partner van Rusland', kopte de Russische krant Gazjeta deze week.

Janoekovitsj heeft van zijn fouten uit het verleden geleerd. In een energieke campagne doet hij zijn best om minder grof en arrogant over te komen. Hij is voor toetreding tot de Wereldhandelsorganisatie en tot de EU, net als Joesjenko. Alleen is Janoekovitsj faliekant tegen een lidmaatschap van de NAVO. 'Toenadering tot het Westen moet onze relatie met Rusland niet verslechteren', is een van zijn verkiezingsleuzen.

De Oranje Revolutie heeft het afgelopen jaar geen wonderen verricht: de economische groei nam af, hervormingen bleven uit, corruptie verminderde niet en de hoge inflatie maakte het leven duurder, hoewel salarissen en pensioenen direct na de revolutie flink waren gestegen. Joesjenko blijkt een besluiteloze leider, achtervolgd door schandalen over corruptie en vriendjespolitiek. Al na enkele maanden ontsloeg hij zijn premier Julia Timosjenko, de charismatische politica die met haar opzwepende toespraken een doorslaggevende rol speelde tijdens de revolutie.

Toch is Oekraïne sinds de revolutie onomkeerbaar veranderd, zo is goed te merken bij deze parlementsverkiezingen. Er wordt fanatiek campagne gevoerd en de media zijn vrijer dan ooit. De oppositie benadrukt de economische ellende, de verslechterde relatie met Rusland en de verdubbelde gasprijzen. De regering doet verwoede pogingen om het vuur van de Oranje Revolutie brandende te houden.

De verkiezingen van zondag zijn zo belangrijk, omdat sinds begin dit jaar de president veel macht heeft moeten afstaan aan het parlement, de Verchovno Rada. Joesjenko stemde eind 2004 met deze grondwetswijziging in om een derde, eerlijke verkiezingsronde tegen Janoekovitsj mogelijk te maken. De Rada zal de premier aanwijzen en ook de regering vormen.

Volgens de peilingen krijgt de Partij van de Regio's van Janoekovitsj zondag 25 tot 30 procent van de stemmen, het blok van Julia Timosjenko 15 tot 20 procent en Joesjenko's Ons Oekraïne (onder leiding van premier Joeri Jechanoerov) rond de 15 procent. Omdat geen van de partijen dan een meerderheid zou krijgen, kijkt iedereen vooral gespannen uit naar welke partijen de regerende coalitie zullen gaan vormen.

Een van de opties is een brede coalitie: de Partij van de Regio's (die veel steun heeft in het industriële oosten) samen met Ons Oekraïne (populair in het agrarische westen). Joesjenko zou deze coalitie kunnen verkopen als poging tot het dichten van de kloof tussen Oost en West.

Maar een groot deel van zijn aanhang zal deze coalitie als verraad beschouwen. Critici noemen het onacceptabel dat er dan personen terug aan de macht komen, van wie de revolutieleiders een jaar geleden riepen dat zij in de gevangenis thuishoorden. 'Als deze coalitie wordt gevormd, wat is dan het doel van de revolutie geweest?', vraagt Timosjenko zich af. Zij heeft bezworen dat ze nooit met Janoekovitsj zal samenwerken.

Tweede optie is de Oranje coalitie: een hereniging van het revolutionaire droompaar Timosjenko en Joesjenko. Beide partijen lieten deze week opnieuw weten dat deze coalitie hun streven is. Maar het zal niet meevallen. Timosjenko wil haar oude baan van premier terug. Maar Joesjenko beschuldigt haar nog altijd van onwil tot samenwerken, machtswellust en incompetentie. Volgens hem is zij ervoor verantwoordelijk dat de economische groei is afgenomen van 12 naar 2 procent.

Aan de verkiezingen doen zondag 53 partijen mee, met 7605 kandidaten die strijden voor 450 zetels. Waarschijnlijk zullen slechts zes partijen de kiesdrempel halen.

Onder de kandidaten bevinden zich een wereldkampioen boksen, een winnares van het Eurovisie Songfestival, twee populaire tv-presentatoren, enkele hoge rechters en de multimiljardair Rinat Achmetov, de rijkste zakenman van Oekraïne. Maar liefst elf kandidaten worden gezocht door de politie, zo onthulde de minister van Binnenlandse Zaken zonder hun namen te noemen. Zij zullen immuniteit van rechtsvervolging krijgen als ze in het parlement belanden.

Veel Oekraïners zijn teleurgesteld dat de politieke leiders na de revolutie geen afstand hebben genomen van het zakenleven. Grote partijen zijn vrijwel allemaal gebonden aan oligarchen.

Meer over