Vijf zetten vooruit

Stroef, weerbarstig, meeslepend proza schreef Cornelis Bastiaan Vaandrager (1935-1992) in zijn meesterwerk De Hef, dat in 1975 verscheen bij De Bezige Bij. Van hetzelfde kaliber is het ruwe 'speedproza' in Sleutels, een tot dusver onbekende tekst die bij Vaandragers twintigste sterfdag verschijnt bij uitgeverij Passage.

Deze uit de tijd van De Hef stammende 'straatcollage' werd ontdekt in een antiquariaat door de dichter en Vaandrager-adept Karel ten Haaf, die de uitgave voorzag van een twintig pagina's beslaande verantwoording.

Wie het levenseinde van de schrijver kent - hij stierf als een ontredderde, aan dope en pillen verslaafde zonderling - valt zijn brokkelige, cryptische proza moeilijk los te zien van zijn tragische biografie. Maar hoeveel voetangels en klemmen zijn stijl ook opwerpt ('de handige hustler gaart de beste toppen'), hou even vol en je valt voor de stroeve flow van zijn proza.

In koortsachtige paardensprongen, met een dopey logica en spelling ('ik lust jou en je prescriptie rau'), refereert Vaandrager aan zijn preoccupaties met de Rotterdamse artistieke 'sien' (vol echte of vermeende vijanden), de vervoerende jazz van John Coltrane ('ik dien voor overslag, dein op de golven van grote boten') en zijn psychische gesteldheid ('toch geen totaliteit, ondanks gedurfde opehartigheid').

De grondtoon is die van een ge- fnuikt verlangen naar erkenning, een wrokkig zelfgevoel vol frustraties. Al dienen zich steeds ook momenten aan waarin het echec door humor en zelfreflectie wordt gerelativeerd.

Zoals in het slot, waarin de schrijver terugblikt op zichzelf als gemankeerd schaaktalent. Dankzij schoolschaak had zijn vriend de 'faziliteit' van vijf zetten vooruitzien. Hem lukte het niet. 'Winnen is er niet bij.'

Vaandrager: Sleutels - een straatcollage.

Passage; 64 pagina's; € 14,90.

ISBN 978 90 5452 249 2.

undefined

Meer over