Vijf handen pakken, zwaaien, vijf handen, zwaaien, vijf...

Het is zijn eerste Koningsdag en ook de laatste in oude stijl. Willem-Alexander wil voortaan iets anders. Maar deze keer slaan hij en de rest van de koninklijke familie zich nog dapper door aubades, koekhappen en katknuppelen.

DOOR ANA VAN ES

De koning is het wuiven moe. Tijdens de ceremoniële vaartocht door de Rijp zwaait hij al niet meer. In plaats daarvan maakt hij een wapperende beweging naar beneden, ongeveer zoals je in een oosters land gebaart dat je een lift wilt. Van een afstand zal zijn volk dat niet merken.

Hij moet nog uren: de eerste Koningsdag is pas een kwartier oud. De Rijp, een dorp in de polder, oogt als een modelplaat van Hollands geluk. Blije moeders in de ochtendzon, kleding vol oranje accenten, frisse kinderen aan de hand, een oudere man die vanaf zijn oprit onderdanig knikt als hij de koninklijke familie ontwaart.

De koning zelf wil het niet meer op deze manier. Hij beoogt verandering. Maar deze eerste Koningsdag vindt nog eenmaal plaats volgens de oude traditie. Als Willem-Alexander de koninklijke bus verlaat, staat daar de dorpsomroeper in 18de-eeuws kostuum. Op het plein begint een aubade. Dorpelingen met schorre kelen van het oefenen bezingen De Rijp, 'het mooiste plekje van deze gehele aarde'.

Ze moeten erdoorheen, de koning en de koningin, en dat doen ze in hoog tempo. Langs de tronenwedstrijd, de poppenkast met Jan Klaassen, kleding wassen op zijn 18de eeuws, koekhappen en touwtjespringen met kinderen van de plaatselijke Jozefschool. Een palington verspreidt een indringende visgeur. De Rijp omarmt zijn geschiedenis: witte klederdrachtmutsen mengen zich tussen de oranje opblaaskronen.

Lachen, handen schudden, een praatje en weer verder, naar het oud-Hollands toneel. De koninklijke familie heeft in De Rijp precies een uur de tijd. Bij het kinderjudo, circa veertig minuten na aanvang van Koningsdag, vouwt de koning zijn handen op de rug. Maar naast hem zwaait zijn vrouw nog steeds onvermoeibaar. De koningin draagt een ravissante blauwe jurk en heeft talent voor een dag als deze. Op naar het traditionele katknuppelen.

Een vrouw langs de kant biedt Maxima een roos aan. 'Ja, die is voor u.' De koningin lacht verrast, alsof het de allereerste roos is die ze vandaag krijgt toegestopt. 'Moet je zien hoe blij ze mensen maakt door gewoon langs te lopen', zegt Marieke Joziasse, die vrijdag al uit Rotterdam afreisde naar De Rijp. Het is de moeite waard geweest: Maxima gaf haar een hand.

De koning wil Koningsdag vernieuwen, maar ziet het volk dat wel zitten? In De Rijp hechten ze aan het traditionele recept: oud-Hollandse spelletjes spelen, handen schudden en zwaaien. Zo is het een feest van iedereen, vindt Margreth Poel, die met rooms-katholiek koor Sint Cecilia meedoet aan de aubade. 'Als Willem -Alexander het in een stadion in Amsterdam gaat vieren, kom ik niet meer.'

Prinses Beatrix speurt de straat in Amstelveen af naar een tasje. Ze zegt het met gedistingeerde stem tegen haar begeleider: zo'n ongelofelijk aardig tasje. Ze heeft haar handen vol met cadeaus uit het publiek: een boeket, een boek. Een toeschouwer probeert haar te trakteren op drop. Langs de route staat hofpersoneel met oranje tasjes, waarin alle cadeaus verdwijnen.

Zij bedacht ooit de gewoonte om op Koninginnedag jaarlijks twee gemeenten te bezoeken. Hoe haar zoon nu Koningsdag ook verder gaat invullen: de verandering is voor al haar al gekomen. Na 33 jaar hoeft zij dit evenement eindelijk niet meer aan te voeren. In Amstelveen slentert ze achteraan. Als geestelijk gehandicapte jongeren muziek maken met drumstokken, waagt de 76-jarige oud-vorstin een voorzichtig danspasje op haar degelijke pumps.

Kinderen van de Vereniging voor Natuur- en Milieueducatie (IVN) plukken ongevraagd aan de bloemcorsage rond haar pols. Beatrix, als koningin altijd zo gesteld op het protocol, kijkt hen een moment verwonderd aan, maar laat het dan goedmoedig toe. Corné en Djunid uit Amstelveen, beiden 11 jaar, vertellen haar hoe een kieviet eruit ziet. Ze zwaaien de gewezen vorstin na: 'Doei!'

Wie pal achter de koninklijke familie loopt, ziet de taakverdeling. De koning en de koningin geven het tempo aan. Zwaaien, een praatje en weer door. De rest van de familie kan meer tijd maken voor het publiek. Annette, de man van prins Bernhard junior, stort zich op haar knieën tussen karatekinderen. Leontien tennist mee. Prinsen Maurits en Constantijn maken foto's met toegestoken mobiele telefoons.

'Selfie!', roept de mensenmenigte. Een selfie met een lid van het Koninklijk Huis, dat is Koningsdag 2014. Vooruit, Leontien erbij. Beatrix ook, een aarzelende lach.

Vooraan in de stoet perfectioneert Maxima haar routine in handen schudden. In de lange winkelstraat van Amstelveen doet ze het zo: vijf handen vastpakken, heel kort, af en toe iemand overslaan en dan zwaaien. Opnieuw: vijf handen en zwaaien. Lachen! En weer overnieuw.

Anita Eveleens, in het dagelijks leven projectleider bij een ziekenhuis, geniet na van het onderonsje met de koningin. 'Ze is heel sympathiek. Willem-Alexander ook, die staat dichter bij het volk dan zijn moeder.' De vriendin met wie ze de hele ochtend op het koningspaar stond te wachten, gaf een cadeautje aan Maxima: een zelfgemaakte plastic tas. De koningin vond het zo leuk: een plastic tas, is die echt voor mij? 'Zij is zo gewoon gebleven.'

Ook al verandert Koningsdag van opzet, de Oranjes blijven net zo gewoon als nu, weet Fred den Heijer, gepensioneerd kledingverkoper uit Den Helder. Al jaren loopt hij Koninginnedag en Prinsjesdag af. Zonet noemde hij Maxima per ongeluk prinses in plaats van koningin. Maar ze werd niet boos. 'Ze zei dat ze ook nog niet gewend is aan haar nieuwe titel. Ze staan ontzettend open voor mensen en zullen altijd een manier vinden om er iets leuks van te maken.'

In Amstelveen is de vernieuwing al begonnen. De koning en de koningin worden niet ontvangen met een traditioneel boeket, zoals in De Rijp, maar Máxima krijgt een corsage om haar pols. De gemeentewoordvoerder legt uit: 'Daarin zit de verandering.'

Fred de Graaf (VVD), de burgemeester van Amstelveen, kent de koninklijke familie goed. Vorig jaar leidde hij de inhuldigingsceremonie van Willem-Alexander. In 2009 was hij burgemeester van Apeldoorn toen Koninginnedag daar eindigde met een dodelijke aanslag. Fred de Graaf weet dat de Oranjes twijfelen over koekhappen.

Met deze burgemeester durven de koning en de koningin het aan. Hun drie dochters mogen uit de auto stappen, voor een onverwacht bezoek. Als kind haatte Willem-Alexander het jaarlijkse defilé op Koninginnedag. Maar hier rennen zijn meisjes onbezorgd voor hem uit door de winkelstraat, langs de jongeren die gymnastiekacts doen, de kunstenaar die bloemen en vlinders schildert. Ze lijken zich niet te ergeren.

Vanuit een flat aan het Stadsplein klinkt de naam van zijn vrouw: 'Máxima!' Werktuigelijk gaat haar arm omhoog. Ze lacht. De oranje shirtjes en opblaaskronen in de flat joelen terug. Het volk geniet. Voordat hij Amstelveen verlaat, zal de koning zich hardop afvragen: 'Waarom moet je iets veranderen dat een succes is?'

'Koningsdag voor jong en oud', zingt het zoveelste koor van vandaag. De koning buigt zich naar zijn oudste dochter en fluistert iets in haar oor. Ze is 10 jaar oud en begint even later aarzelend te wuiven. Dit wordt haar toekomst, wat haar vader ook zal veranderen.

undefined

Meer over