Viezige schrijfmachineletter verbeeldt nazi-tijd

Ook zonder zichtbare gruwelen sorteert een nieuwe studie over concentratiekampen effect.

Laat een wachttoren zien, prikkeldraad of een toegangspoort met 'Jedem das Seine', en je weet waarover het gaat. De concentratiekampen van het Derde Rijk. Vormgever Jan de Boer vond een ander beeld dat de juiste associaties opriep. 'Een tafereel, van bovenaf gezien, met opeengepakte vrouwen op transport in een veewagen. Eén en al verschrikking, niet algemeen bekend, en dus zeer geschikt.'

Toch verkoos De Bezige Bij uiteindelijk een ander omslag. De Nederlandse editie van Nikolaus Wachsmanns KL - A History of the Nazi Concentration Camps kreeg hetzelfde uiterlijk als de dit jaar verschenen Amerikaanse editie .

Op Wachsmanns eerdere boeken over de nazi-tijd zien we de bekende confronterende foto's: een rij uitgebluste kampgevangenen (Hitler's Prisons, 2004), het beruchte opschrift 'Arbeit macht Frei (Concentration Camps in Nazi Germany, 2010). Voor Wachsmanns nieuwe, bijna duizend pagina's tellende standaardwerk bedacht de New Yorkse ontwerper Alex Merto een afwijkend, ingetogen omslag, dat bij nadere beschouwing toch hard aankomt.

null Beeld Erik Berg001
Beeld Erik Berg001

Merto maakte een collage van de oorspronkelijke nazi-documenten waarop Wachsmann zijn studie baseerde, en die juist door de bleke tinten en de kille administratieve details effect sorteert. Een datumstempel (1 juli 1944 - wat voor verschrikkingen gebeurden er op die dag?), een met inkt gekrabbelde SS-signatuur, het woord 'Krematorium' in vervaagd, nog net leesbaar schrijfmachineschrift. Daarbij in rode kapitalen, ontleend aan de in het Derde Rijk gebruikte Fraktur-letter, de titel KL, afkorting voor 'Konzentrations Lager'.

Jan de Boer hoefde alleen de typografie van de ondertitel aan te passen. Die zette hij in de Trixie. 'Een van zichzelf al wat viezige schrijfmachineletter, die ik in dit geval wat extra heb geplet.'

Nikolaus Wachsmann: KL - Een geschiedenis van de naziconcentratiekampen.
Omslag: Alex Merto/Jan de Boer.

De Bezige Bij; euro 79,90.

Meer over