Vierduizend executies - of meer

De ongelukkige Atefeh was vorig jaar een van de 3797 mensen die in de wereld werden terechtgesteld. Volgens een dinsdag door Amnesty International gepubliceerd rapport zijn het afgelopen jaar in 25 landen mensen geëxecuteerd. Dat is, gezien over de laatste kwart eeuw, bijna een record. Alleen in 1996 waren er, volgens officiële tellingen, meer executies: 4272.

Amnesty International maakt zich vooral zorgen over landen waar minderjarigen ter dood worden gebracht. Dat gebeurde in 2004 meerdere malen in Iran, waar vooral jonge meisjes als Atafeh het slachtoffer zijn. Niet zelden waren deze meisjes gedwongen tot prostitutie, waarop in het islamitische Iran de doodstraf staat. De jonge vrouwen worden gedood, terwijl hun verkrachters en souteneurs vrijuit gaan, of zweepslagen moeten ondergaan.

De mensenrechtenorganisatie noemt de toename van het aantal uitgevoerde doodstraffen in de wereld 'alarmerend'. Bovendien moet gevreesd worden dat er sprake is van 'het topje van een ijsberg'. In China, sinds jaar en dag koploper wat betreft executies, werden in 2004 volgens de officiële cijfers 3400 mensen gedood.

In werkelijkheid zijn dat er volgens Amnesty International waarschijnlijk veel meer geweest. Een Chinees parlementslid gaf een jaar geleden toe dat in zijn land jaarlijks 'bijna tienduizend' mensen worden geëxecuteerd. In China staat op zestig soorten misdaden de doodstraf. Niet alleen geweldsmisdrijven worden met de zwaarste straf bestraft, ook diegenen die zich schuldig hebben gemaakt aan verduistering of corruptie kunnen ter dood worden veroordeeld.

China is sinds jaar en dag 'koploper' in het lijstje mondiale executies, waarin als altijd ook Iran (169), Saudi-Arabië (33) en Pakistan (15) figureren. Op vier, en ook dat is geen verrassing, staan de Verenigde Staten, met 59 executies. De meeste daarvan werden in 2004 uitgevoerd in Texas. Was de staat van George W. Bush een zelfstandig land geweest, dan had het in de toptien met 23 executies op een zesde plaats gestaan - tussen Saudi-Arabië en Pakistan.

In de VS kwamen in 2004 zes mannen vrij die al in Death Row zaten, maar die bij nader inzien onschuldig bleken. Onder hen Ryan Matthews, die in 1999 in Louisiana de doodstraf kreeg. Op basis van hernieuwd DNA-onderzoek kwam hij in augustus vrij. In totaal ontsnapten sinds 1973 in de VS liefst 118 onschuldig in een dodencel geplaatste mannen aan elektrische stoel of injectienaald.

Volgens Amnesty International bestaat de doodstraf nog in 76 landen, maar daaronder is een flink aantal waar de zwaarste straf al jaren niet meer is uitgevoerd. Verdachten worden in veel Afrikaanse landen bijvoorbeeld nog wel ter dood veroordeeld, maar de straf wordt niet meer voltrokken.

Op Goede Vrijdag kregen vorig jaar in Malawi 79 ter dood veroordeelden amnestie. In het Afrikaanse land zijn sinds 1992 geen mensen meer geëxecuteerd. In buurland Zambia, waar op moord en hoogverraad de doodstraf staat, wordt de zwaarste straf steevast veranderd in gevangenisstraffen van twintig tot vijftig jaar. 'Zolang ik president ben, zal ik geen enkele doodstraf bekrachtigen', aldus president Levy Mwananwasa.

Een van de laatste daden van de net verdreven, en maandag ook officieel afgetreden Kirgizische president Askar Akajev was het verlengen van het moratorium op executies in zijn land. In Kirgizië zitten 130 gevangenen vast in een dodencel. Sinds 1998 is er geen doodstraf meer uitgevoerd.

In vijf landen - Bhutan, Samoa, Griekenland, Senegal en Turkije - werd de doodstraf vorig jaar officieel afgeschaft. Dat was vooral een formele zaak. In Griekenland werd in 1972, tijdens het kolonelsbewind, voor het laatst iemand geexecuteerd. In Turkije was dat twaalf jaar later.

Af en toe klinkt in landen waar de straf al lang is afgeschaft weer de roep om herinvoering. In Nederland werd de discussie onlangs nog geopend door Patrick van Schie, directeur van het wetenschappelijk bureau van de VVD, de Teldersstichting.

En vrijwel onopgemerkt voerde EU-lid Polen eind 2004 de doodstraf bijna weer in. Het Poolse parlement verwierp in oktober met nipt verschil een voorstel tot herinvoering. Het voorstel, ingediend door de rechtse partij PiS, kreeg de steun van 194 parlementariërs. 198 Volksvertegenwoordigers stemden tegen.

Meer over