AnalyseMachtsoverdracht

Videoboodschap Trump is wanhopige poging om afzetting en celstraf te voorkomen

De videoboodschap waarin Trump de bestorming van het Capitool veroordeelt, is een uiterste poging van de president om afzetting en mogelijk zelfs celstraf te voorkomen.

null Beeld AFP
Beeld AFP

Too little, too late. Dat zou je kunnen zeggen over de video, waarin Trump zich donderdagavond (Amerikaanse tijd) voor het eerst neerlegde bij de verkiezingsuitslag, zijn woede uitte over de bestorming van het Capitool en tot slot zelfs voor het eerst opriep tot ‘heling en verzoening’ in het land.

Te laat, vinden inderdaad vele geschokte Amerikanen, omdat de president ruim 24 uur eerder nog een heel andere toon aansloeg. Toen verklaarde hij nog begrip te hebben voor ‘de pijn’ van de bestormers en flirtte met hen door te melden: ‘Ik hou van jullie’. Maar volgens de president zijn diezelfde bestormers nu criminelen, die een ‘gruwelijke aanslag’ hebben gepleegd.

‘Net als alle Amerikanen ben ik woedend over het geweld, de wetteloosheid en de chaos. Demonstranten die het Capitool infiltreerden, hebben de zetel van de Amerikaanse democratie besmeurd. Aan degenen die meededen aan geweld en vernielingen: jullie vertegenwoordigen ons land niet. Jullie zullen boeten’, aldus Trump.

Eigen hachje redden

De video is niet alleen te laat, maar wordt ook niet geloofd door de meeste Democraten. Bovendien twijfelt een fors aantal Republikeinen of de huidige president nog wel de juiste man is voor het ambt. De timing van Trumps video valt samen met het moment dat in Washington en daarbuiten steeds meer stemmen opgaan om de hem af te zetten en strafrechtelijk te vervolgen. Dat is in de ogen van Trump-criticasters geen toeval.

Trump heeft de video verspreid om zijn hachje te redden, zo verwoordt een van zijn (anonieme) adviseurs bij CNN het sentiment: ‘Ik denk dat die video alleen is gemaakt omdat bijna al zijn belangrijkste medewerkers op het punt stonden om ontslag te nemen en omdat een afzettingsprocedure dreigt.’

Voormalige stafchef van het Witte Huis, John Kelly, vertelde donderdag in een interview aan dezelfde tv-zender dat hij, als hij nog in het kabinet had gezeten, zou pleiten voor het wegsturen van de president. ‘Hij is een zeer, zeer gebrekkig mens.’ 

Dat de situatie ernstig is voor Trump, wordt onderstreept doordat de ene na de andere voormalige bondgenoot hem laat vallen. Nadat negen medewerkers van het Witte Huis woensdag al waren opgestapt, dienden donderdag ook de minister van Onderwijs Betsy DeVos en Transportminister Elaine Chao hun ontslag in. Eerder liet zijn loyale medestander in de Senaat, Lindsay Graham, al weten dat het ‘genoeg’ is geweest. Vicepresident Pence liet Trump ook al vallen toen hij woensdag weigerde om de verkiezingsuitslag te verwerpen.

Afzettingsprocedure

Toch is de kans dat een afzettingsprocedure zal slagen niet groot. De eerste weg die leidt tot afzetting is als een meerderheid van het kabinet een beroep doet op het 25ste Amendement van de Amerikaanse grondwet. Daarmee wordt de president uit zijn ambt gezet als zijn regering hem mentaal niet meer geschikt acht. Maar Trump kan daartegen in beroep gaan. Een ingewikkelde procedure zal volgen en succes is niet verzekerd.

Het grootste obstakel voor deze route is dat vicepresident Pence er niet aan zou willen meewerken. Hij zou vrezen dat het bijdraagt aan een toename van de chaos waarin Washington nu verkeert. Electorale overwegingen kunnen een rol spelen bij zijn weigering. Pence wil mogelijk in 2024 een gooi doen naar het presidentschap en het is de vraag of zijn achterban hem zal vergeven voor het afzetten van Trump.

Saillant detail is wel dat Pence per brief door Nancy Pelosi is gevraagd om de afzetting in werking te zetten, maar daar heeft hij nog niet formeel op geantwoord. Optimistische Democraten concluderen daaruit dat er achter de schermen wel degelijk door het kabinet wordt gesproken over het wegsturen van Trump. 

Democraten geven niet op

Democraten hebben nog een plan achter de hand voor als Pence Trump niet wil afzetten. Ook een impeachmentprocedure in het Congres kan leiden tot het afzetten van de president. Maar die procedure is wel langduriger en dus is de kans van slagen nog kleiner.

Voor impeachment moet eerst een meerderheid gevonden worden in het Huis van Afgevaardigden. Dat lukt nog wel, want de Democraten hebben daar de meerderheid en onder meer Nancy Pelosi heeft aangegeven dat zij bereid is tot deze stap als de Republikeinen niet zelf ingrijpen. De Democraten komen vrijdag voor het eerst weer bijeen en er is een kans dat zij deze afzettingsprocedure dan in gang zetten. 

Maar het voorstel zal vermoedelijk struikelen in de Senaat, waar tweederde zal moeten instemmen met het wegsturen van Trump. Het is de vraag of er genoeg Republikeinse senatoren zijn die dat aandurven. Een flink aantal van hen moet over twee jaar weer strijden voor hun eigen zetel tijdens de tussentijdse verkiezingen. Trumps achterban zou hen dan kunnen afstraffen.

Er is een makkelijke uitweg voor twijfelaars. Trump heeft de kritiek op zijn optreden willen smoren door in zijn video te benadrukken dat hij tegen geweld is en dat hij wil meewerken aan een vreedzame machtsoverdracht. ‘Dus wat is eigenlijk nog het punt van een afzettingsprocedure?’, zullen sommige Republikeinen redeneren. Het zou zomaar kunnen dat Trumps presidentschap gered wordt door zijn videoboodschap.

Celstraf voor bestormers

Dat ontslaat Trump niet van mogelijke strafrechtelijke vervolging. Het ministerie van Justitie maakte donderdag bekend dat het niet uitsluit dat president Trump wordt vervolgd voor zijn rol bij de bestorming van het Capitool. 

Volgens de hoogste federale aanklager in Washington worden ‘alle betrokkenen’ onderzocht en ‘niet alleen de mensen die het Capitool zijn binnengegaan’. Justitie gaf eerder ook een verklaring uit waarin staat dat ‘alle verantwoordelijken’ worden gestraft. Onder meer Trumps voormalige Defensie- en Justitieminister vinden dat Trump medeschuldig is aan het geweld deze week. 

Inmiddels zijn veertig mensen aangeklaagd voor inbraak, mishandeling of illegaal wapenbezit. Daarvoor kan celstraf worden opgelegd. Daarnaast kunnen demonstranten tien jaar gevangenisstraf krijgen voor het vernielen van federaal eigendom, zoals gebouwen, staat in een presidentieel bevel dat Trump zelf afgelopen zomer ondertekende tijdens de Black Lives Matter-protesten. Trump twitterde destijds trots over de nieuwe regel: ‘Lange gevangenisstraffen voor deze wetteloze daden tegen ons Grote Land!’

Maar de hoogste straffen dreigen voor mensen die oproepen tot het omverwerpen van de Amerikaanse overheid of die samenzweren om dat voor elkaar te krijgen. Daar staat in de VS twintig jaar celstraf op. Hoewel Justitie tot op heden stelt dat zittende Amerikaanse presidenten niet kunnen worden beschuldigd van een misdrijf, beschermt die regel Trump nog minder dan twee weken.  

Aanklagers werken momenteel nachten door om bewijsmateriaal te verzamelen, daders te identificeren en aan te klagen, meldde ’s lands hoogte openbaar aanklager Jeffrey Rosen donderdag. ‘Sommige deelnemers aan het geweld zullen vandaag worden aangeklaagd, anderen de komende weken.’ Ondanks zijn video kan Trump er dus niet vanuit gaan dat zijn rol bij de bestorming van het Capitool onbestraft blijft. 

De letterlijke tekst van de toespraak van Donald Trump 

‘Ik wil graag beginnen met de afschuwelijke aanval op het Capitool van de Verenigde Staten. Zoals alle Amerikanen ben ik woedend over het geweld, de wetteloosheid en de chaos. Ik heb onmiddellijk de Nationale Garde en de federale politie ingezet om het gebouw te beveiligen en de indringers uit te zetten. Amerika is en blijft een natie van law and order.

De demonstranten die het Capitool zijn binnengedrongen, hebben de zetel van de Amerikaanse democratie besmeurd. De mensen die zich schuldig hebben gemaakt aan geweld en vernietiging vertegenwoordigen ons land niet. Degenen die de wet hebben overtreden zullen daarvoor boeten. We hebben net een intense verkiezing achter de rug en de emoties zijn hoog opgelopen. Maar nu moeten de gemoederen bedaren en moet de rust worden hersteld. We moeten overgaan tot de orde van de dag.

Mijn team heeft de verkiezingsuitslag fel bevochten via alle mogelijke juridische wegen. Mijn enige doel was om de integriteit van de verkiezingen te waarborgen. Ik heb op deze manier gevochten om de Amerikaanse democratie te beschermen. Ik blijf er heilig van overtuigd dat we onze verkiezingswetten moeten hervormen om de identiteit en stemgerechtigheid van alle kiezers te kunnen verifiëren en om het geloof en vertrouwen in alle toekomstige verkiezingen te waarborgen. Het Congres heeft de verkiezingsuitslag inmiddels geratificeerd. Op 20 januari zal een nieuwe regering aantreden. Ik richt me nu op een soepele en ordelijke en machtsoverdracht.

Deze tijd vraagt om verzoening. 2020 was een uitdagende tijd voor onze mensen. Een grimmige pandemie heeft het leven van onze burgers op zijn kop gezet, miljoenen mensen in hun huizen geïsoleerd, onze economie beschadigd en talloze levens geëist. Om deze pandemie te verslaan en de grootste economie ter wereld weer op te bouwen, moeten we allemaal samenwerken. Het vereist een herwaardering van burgerlijke waarden als vaderlandsliefde, geloof, naastenliefde, gemeenschapszin en familiebanden. We moeten de heilige banden van liefde en loyaliteit, die ons met elkaar verbinden als één nationale familie, nieuw leven inblazen.

Aan alle burgers van ons land: het was een grote eer om u als president te mogen dienen. Aan mijn geweldige supporters: ik weet dat jullie teleurgesteld zijn, maar ik wil dat jullie weten dat onze ongelooflijke reis nog maar net is begonnen. Dank u, God zegene u, en God zegene Amerika.’

Meer over