REPORTAGEVingerafdrukken

Via een app zien hoe oud een vingerafdruk is: die revolutie is aanstaande

Jaarlijks stellen forensisch rechercheurs op plaatsen delict zo’n 15 tot 20 duizend vingersporen veilig.Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

Een vingerafdruk herbergt veel geheimen. Het vertelt niet alleen wie iets aanraakte, maar ook wanneer. De Politieacademie en Hogeschool Saxion zoeken naar manieren om de ouderdom van een spoor te achterhalen.

Het ideale scenario, zegt Martin Bennink, is dat straks forensisch rechercheurs hun kwastje pakken, de vingersporen bepoederen met nanodeeltjes en dan vervolgens via een app op hun telefoon meteen zien hoe oud de vingerafdruk is.

Zover is het nog niet. Maar de lector NanoBio aan hogeschool Saxion en zijn collega’s hebben goede hoop. ‘Als dit project lukt, betekent dat een revolutie voor de forensische opsporing’, zegt Chris Pellemans, adviseur onderzoek en innovatie van de politie.

Het dateren van vingersporen is al jaren een diepgewortelde wens van forensisch deskundigen, en er wordt al lange tijd onderzoek naar gedaan. Jaarlijks stellen forensisch rechercheurs op plaatsen delict zo’n 15 tot 20 duizend vingersporen veilig, daarvan blijken er 12 duizend kwalitatief goed genoeg om vergeleken te worden met vingerafdrukken in de politiedatabase Havank.

‘Nu duurt het nog best wel lang voordat we als forensisch rechercheurs uitslagen hebben’, zegt Pellemans. Als je op een plaats delict meteen al ziet welk vingerspoor relevant is, kunnen forensische rechercheurs de sporen ook sneller duiden. Immers: als een moord op donderdag is gepleegd, zijn de vingerafdrukken die op maandag zijn achtergelaten niet zo interessant. Pellemans: ‘De kans dat je een misdrijf oplost, is groter naarmate je sneller over meer informatie beschikt. Rechercheurs denken in scenario’s. Deze techniek kan helpen om sneller inzicht te krijgen in welk scenario het meest waarschijnlijke is.’

Eiwitten

Vingers laten een mengsel van zweet en huidvet achter. Die sporen zitten vol met onder meer eiwitten, aminozuren, cholesterol en squaleen. Het zijn stoffen die veranderen door tijdsverloop of verdwijnen. ‘De quantum dots (nanodeeltjes) gaan verbindingen aan met die stoffen, als je dat vervolgens beschijnt met licht reflecteren de quantum dots een bepaalde hoeveelheid licht. Op basis daarvan kunnen we de leeftijd van zo’n spoor bepalen’, zegt Bennink.

Om te zorgen dat het onderzoek ‘niet in een la belandt’, werkt Bennink nauw samen met onder andere de Politieacademie. ‘De wijze waarop vingersporen nu worden veiliggesteld dateert nog van voor de Tweede Wereldoorlog’, zegt Jaap Knotter, Advanced Forensic Technology van Saxion en de Politieacademie. Volgens de onderzoekers zijn veel forensisch rechercheurs conservatief. ‘Ze willen werken met materiaal dat ze kennen, en waarvan bewezen is dat het werkt. Al is er ook een groep die denkt: het kan toch wel innovatiever? Maar de rechercheurs willen sowieso niet nóg meer spullen meesjouwen. Vandaar het idee om een speciale app te ontwikkelen waarmee je via je telefoon de leeftijd van een spoor kunt bepalen.’

Knotter is betrokken bij het project en weet uit ervaring hoe belangrijk het is om zeker te weten dat een nieuwe technologie ook in praktijk werkt. Hij werkte afgelopen jaren met zijn collega Laura Jansen onder meer aan de ontwikkeling van een slimmer wattenstaafje waardoor dna-sporen beter worden veilig gesteld – nu is een kwart van de dna-monsters niet bruikbaar omdat het materiaal te veel vastkleeft aan het watje. ‘Dat vonden we jammer.’ 

Inmiddels hebben ze een prototype van dit slimme wattenstaafje klaar, maar hebben ze te horen gekregen dat dit prototype ‘de eindstreep niet haalt’. Het probleem: het keramische puntje laat krassen achter als de forensisch rechercheur bijvoorbeeld opgedroogd bloed van een telefoon schraapt. ‘We ontwikkelen het huidige product door en passen andere materialen en technieken toe.’

Prototype

Ook Bennink heeft het materiaal voor zijn project al aangepast – het materiaal waar hij en zijn collega’s aanvankelijk aan dachten is giftig. ‘Nu gebruiken we quantum-dots op basis van koolstof en dat is veilig. We willen niet dat de forensisch rechercheurs ziek worden.’ Over twee jaar wil hij een prototype klaar hebben.

De politie hoopt dat met deze techniek uiteindelijk tot op de minuut nauwkeurig kan worden bepaald wanneer iemand zijn vingerafdruk heeft achtergelaten. Maar Bennink en Knotter zijn terughoudender. Zij verwachten dat forensisch deskundigen de leeftijd straks tot op de dag nauwkeurig kunnen bepalen. ‘Dat geldt voor sporen die minder dan een week oud zijn. Voor sporen die al maanden oud zijn, hopen we dat we de leeftijd op de weekniveau kunnen bepalen’, zegt Bennink, die overigens nog wel andere mogelijkheden ziet. Zo kunnen vingersporen ook onthullen of iemand bijvoorbeeld rookt. ‘Dat is ook nog een veld dat we kunnen onderzoeken, want zulke kennis is nuttig voor het rechercheonderzoek.’

Meer over