Vet

Sommige delen van het menselijk lichaam lijken nergens goed voor. Aflevering 11 in een serie...

Zonder vet is het geen leven. Het is lekker, nuttig en nodig, maar te veel is ook niet goed. Bierbuiken, zwembandjes en andere plekken waar vet zich ophoopt, mogen weg, liever nog, moeten weg.

Natuurlijk zijn er veel nuttige onderdelen van het lichaam die je gedeeltelijk kunt missen. Voorbeelden te over: Eén nier, een paar centimeter ader, een hapje lever, een stukje huid, een paar decimeter darm. Deze ingrepen zijn nooit bevorderlijk voor de eigen gezondheid, maar soms help je iemand die er veel beroerder aan toe is.

Voor het extra lichaamsvet geldt dit niet. De blubber bij de buik doet alleen maar kwaad, vinden voedingsdeskundigen. 'Je kunt dat vet daar prima missen', zegt hoogleraar dr. Frans Kok van de afdeling Humane Voeding van de Universiteit Wageningen.

De overbodige vetlagen zijn vaak het gevolg van rudimentair gedrag. Vroeger was het aanbod van voedsel onzeker. Tijden van overvloed en schaarste wisselden elkaar af. De natuur had een prachtig mechaniek verzonnen om honger te overleven: vet. Het eten werd in royale tijden opgeslagen in vetlagen die werden aangesproken in magere tijden. 'Met het buikje van onze verre voorouders was dus niks mis', zegt Kok.

In de rijke delen van de wereld is geen schaarste meer, er is altijd genoeg. Maar het signaal 'stop ik heb genoeg' wordt niet snel gegeven. Wie weet is er over een paar maanden niet genoeg, 'denken' de genen. De evolutie kan de veranderingen niet bijbenen.

De gevolgen zijn zichtbaar. Overgewicht neemt in de Verenigde Staten, Australië en West-Europa epidemische vormen aan. Voor mannen ligt het ideale vetpercentage tussen de 12 en 15 en voor vrouwen tussen de 20 en de 25 procent. Een maat om te bepalen of iemand te dik is en dus te veel vet heeft, is behalve de Body Mass Index (de maat tussen lengte en gewicht), de taille. Het overtollig vet hoopt zich bijna altijd in die streek op.

Een gezonde mannenbuik meet tussen de 79 en 94 centimeter. Boven de 102 cm (te dik) is er kans op gezondheidsklachten. Daartussen is sprake van overgewicht. Voor vrouwen liggen de goede waarden tussen de 68 en 80. Boven de 88 is de alarmzone. Deze cijfers gelden voor blanke personen tussen de 18 en 60 jaar. Volgens deze normen is in Nederland 27 procent te dik en heeft 22 procent overgewicht.

Al het overbodige vet zit in de weg. Het hart moet harder werken om alles aan de gang te houden en gewrichten bezwijken bijkans onder de kilo's. Ook leidt de overmaat aan gegeten calorieën tot een vorm van suikerziekte.

Te weinig vet eten is ook niet goed, zegt Kok. 'Lichaamsvet is nodig voor de opbouw van de celwand. Met het vet komen essentiële vetzuren en vetoplosbare vitaminen (A, D, E, K) binnen. Een vetloos dieet, zelfs als er voldoende energie in de vorm van koolhydraten binnenkomt, leidt tot problemen.

Er is een simpele methode om iets te doen aan de vetrollen: minder eten en meer bewegen, maar dat is gemakkelijker gezegd dan gedaan, getuige de veelheid aan dieetprogramma's en radeloze verhalen over het jojo-effect.

Natuurlijk, er is liposuctie, een van de meest uitgevoerde cosmetische operaties, waarbij overtollig lichaamsvet onder de huid wordt weggezogen. 'Maar dit is geen behandeling tegen overgewicht', zegt plastisch chirurg dr. Hans de Bruin van de Nederlandse Vereniging voor Plastische Chirurgie. 'De ingreep is alleen geschikt om plaatselijk wat vet weg te halen.'

Meer over