Vette verleiders

Nederlanders beweren dat ze verstandig en gezond eten, maar daar komt in de praktijk bitter weinig van terecht. Zeker jongeren teren te veel op tussendoortjes....

door Ineke Jungschleger

Drie maanden lang keken iedere dag zevenhonderdduizend mensen naar de afvalrace van twaalf jonge mannen en vrouwen. Vandaag is de apotheose: degene die het meest afviel, krijgt zijn of haar gewicht in goud. De verliezers mogen zich nog een maand op kosten van de producent laten adviseren door de diëtiste en dan is het over en uit met Big Diet.

We zullen nooit weten of zij ontkomen aan de valkuil die volgt op iedere vermageringskuur: het jojo-effect. 'Jammer dat zij niet worden gevolgd', zegt cardioloog Irene Hellemans. 'Veel instanties zijn op zoek naar hoe je informatie over overgewicht overbrengt. Het traject na het afvallen is daarbij erg belangrijk.'

Hellemans, tot voor kort adjunct-directeur van de Hartstichting, adviseert onder meer de Nederlandse Vereniging van Diëtisten. Die beroepsgroep zit met het probleem dat ze met een paar kwartier voedingsvoorlichting bij hun cliënten, moeten opboksen tegen vele uren televisie-reclame. Gedragsverandering is moeilijk en een diëtist kan geen persoonlijke band opbouwen in drie of vier ontmoetingen. Meer staan de zorgverzekeraars niet toe.

'De kunst is, uit te dokteren waar de valkuilen zitten. Voor de een is het chocola, voor de ander niet bewegen. Je kunt je afvragen of dat uitdokteren afhankelijk moet worden gemaakt van het al dan niet betalen door zorgverzekeraars. Net zoals je een nieuwe jurk koopt om er mooi uit te zien, zou je ook kunnen besluiten hulp te betalen om je gewicht op peil te houden', aldus Hellemans.

Cardiologen zouden volgens haar voor elkaar moeten krijgen wat tandartsen in de afgelopen halve eeuw ook gelukt is. 'Iedereen vindt het nu normaal dat je je tanden poetst. Zo zou het ook normaal moeten worden dat je je vaatsysteem onderhoudt door voldoende te bewegen, gezond te eten en niet te roken.' Hart- en vaatziekten worden in de loop van het leven opgebouwd. Een aantal universiteiten werkt aan preventie-programma's, gesponsord door de Hartstichting.

Het positieve van Big Diet vind Hellemans dat de combinatie van lichamelijke activiteit en voeding er als vanzelfsprekendheid wordt gebracht. 'Maar voor de motivatie om dat patroon vast te houden, lijkt het me héél ongelukkig dat je eruit wordt gestuurd als je niet afvalt.'

Het Voedingscentrum in Den Haag, dat namens de overheid voorlichting geeft en onderzoek doet, verleende medewerking aan Big Diet op voorwaarde dat de dames minimaal 1200 kilocalorieën per dag binnen zouden krijgen en de heren 1500. 'Dat is de minimale basis om ervoor te zorgen dat er geen onverantwoorde afbraak van weefsels is', zegt Boudewijn Breedveld, medewerker van het Voedingscentrum.

'Een sterk punt van Big Diet is dat de deelnemers drie gewone maaltijden per dag gebruikten en toch afvielen.' Jongeren halen een groot gedeelte van hun energie tegenwoordig uit 'tussendoorprodukten', weet het Voedingscentrum uit onderzoek. Met de opmars van al die snacks zijn ze aanzienlijk minder groente en fruit gaan eten. Drie keer per dag een gezonde maaltijd is allang niet meer vanzelfsprekend.

Breedveld: 'Bij de lagere inkomensklasse is meer overgewicht dan bij de hogere. En juist de lagere bereik je het moeilijkst met voorlichting. Misschien brengt zo'n programma iets teweeg van een switch.'

Leren gezonder te eten, is veel ingewikkelder dan tanden poetsen of ophouden met roken. Je weet of je je tanden poetst of niet, of je rookt of niet. Maar mensen weten niet wat ze eigenlijk eten. 90 Procent van de Nederlanders zegt van zichzelf dat ze niet te vet eten, terwijl 60 tot 70 procent dat wel doet. En 50 procent denkt dat ze meer dan twee ons groente en twee stuks fruit per dag eten terwijl ze daar ver onder blijven. Voedingsvoorlichting is goed, maar vooral voor anderen, denken de meeste Nederlanders.

'Ze eten te veel vet, maar denken dat ze dat niet doen en de buren wel', zegt Hans Brug, hoogleraar voedingsgedrag aan de Universiteit Maastricht. Het 'advies op maat' waarmee onder zijn leiding wordt geëxperimenteerd, vergelijkt hij met testjes in bladen als Libelle. 'Hoe romantisch je bent en zo. Die zijn verleidelijk om in te vullen. Ook als mensen denken dat ze wel goed zitten met wat ze eten, proberen ze het toch. De computer pikt er uit wat voor hen persoonlijk van belang is. Als iemand bijvoorbeeld veel kaas eet en daar te veel vet door binnenkrijgt, adviseren we drie of vier types 30+ kazen die ook ook heel smakelijk zijn.'

Brug hoopt met zijn vakgroep een internet-variant te kunnen maken van dit 'advies op maat', zodat het voor iedereen toegankelijk is.

Meer over