'Veto Kohl was Lubbers' eigen schuld'

Oud-premier Ruud Lubbers geeft een verkeerde voorstelling van zaken als hij beweert dat zijn relatie met de Duitse kanselier Helmut Kohl aanvankelijk goed was en pas verslechterde na de Duitse eenwording....

De emoties liepen zaterdag op tijdens een congres van het Duitsland Instituut in Amsterdam over Duitsland en Europa. Een oude wond werd opengereten, want de CDA'er Lubbers werd in 1994 geen voorzitter van de Europese Commissie, maar maakte door een veto van zijn geestverwant Kohl een diepe val. In plaats van het Europese leiderschap wachtte hem de politieke vergetelheid.

Een pijnlijke vraag in de discussie tussen Lubbers en andere congresdeelnemers was: in hoeverre had hij deze persoonlijke tragedie aan zichzelf te wijten?

Teltschik deed niet mee aan het debat, maar na afloop zei hij desgevraagd dat Lubbers het met zijn belerende optreden al vrij snel in de jaren tachtig verbruidde bij Kohl (beiden kwamen in 1982 aan de macht). 'Het was een verschil in karakter. Lubbers wilde altijd concreet zijn, to the point, terwijl Kohl de dingen niet altijd zo scherp wilde spelen.'

Ergernis wekte volgens Teltschik ook de politieke vriendschap tussen Lubbers en de Britse premier Margaret Thatcher. Zij was steevast de grote dwarsligger op het terrein van de Europese integratie. In 1989-'90 was zij de grootste tegenstander van de Duitse hereniging.

'Op elke Europese topconferentie was het voor ons weer de vraag hoe we Maggie mee konden krijgen. Lubbers stond altijd aan haar kant. Hij was van alle regeringsleiders steeds de laatste die haar losliet en zich bij de meerderheid aansloot.'

Lubbers legt de verantwoordelijkheid voor het ontsporen van zijn relatie met Kohl bij de kanselier. De verslechtering trad volgens de ex-premier begin jaren negentig in met als beslissende en fatale fase het voorjaar van 1994. Kohl wilde naar de mening van Lubbers geen sterke voorzitter van de Europese Commissie, die vanuit Brussel meer tegenspel zou bieden aan de nationale regeringen.

Maar omdat Kohl dit argument niet openlijk kon uiten, begon hij volgens Lubbers tegen anderen te zeggen dat hij de Nederlandse premier niet kon aanvaarden omdat deze tegen de Duitse hereniging was geweest.

Lubbers: 'Toen ik voorjaar 1994 een vriend naar Bonn stuurde om te bemiddelen, kreeg deze van Kohl te horen: ach, je weet toch dat Lubbers niet Deutsch-freundlich is.'

Volgens Lubbers hadden Kohls bezwaren tegen hem voorts te maken met diens manier van machtsuitoefening. 'In eigen land kon hij op machiavellistische wijze politieke vijanden elimineren. Toen ik hem daar naar vroeg in de tijd dat de verhouding nog goed was, zei hij: je kunt je macht niet uitoefenen met mensen om je heen die zich goed profileren. Zo zag hij mij ook, later. Dat heeft hij ook eens tegen een journalist gezegd: kijk Lubbers zich op mijn kosten profileren.'

Teltschik wijst erop dat Lubbers ook weer niet zo belangrijk was als hij zelf zegt. In 1990 (tijdens het overleg over de hereniging van West- en Oost-Duitsland) lag Kohl niet wakker van Lubbers' verzet tegen de door de kanselier betrachte vaagheid over de Oder-Neisse-grens. 'Lubbers' standpunt deed er niet toe. Voor ons telde alleen de opstelling van de vier Siegermächte (de zegevierende mogendheden van de Tweede Wereldoorlog): Amerika, Sovjet-Unie, Groot-Brittannië en Frankrijk. En in laatste instantie dan nog vooral de Amerikanen en Russen.'

Dit laat onverlet dat Kohl zich in 1994 Lubbers' optreden ten tijde van de hereniging (en het pleidooi van minister Van den Broek van Buitenlandse Zaken tegen de opneming van de DDR in de Europese Gemeenschap) herinnerde en hem dat alsnog betaald zette. Al lijkt het, indachtig Teltschiks woorden, dat daarbij nog andere ervaringen een rol hebben gespeeld die uit een verder verleden dateerden.

Is Lubbers verbitterd over het door Kohl veroorzaakte abrupte einde van zijn politieke loopbaan? Nee, zegt hij. 'Het is geen drama. Ik heb in Nederland gedaan wat ik moest doen. En ik heb het respect en de vriendschap van diverse buitenlandse leiders gewonnen, zoals George Bush en Michail Gorbatsjov.'

Meer over