Vet en naakt: de mens komt uit het water

Wie: Marc Verhaegen, antropoloog en huisarts
Wat: evolutie van de mens verliep via het water

RINEKE VOOGT

Omdenken In deze rubriek besteden we deze zomer aandacht aan een aantal tegendraadse ideeën uit de wetenschap, die het in zich hebben om de wereld te veranderen.

We zijn niet op de savanne rechtop gaan lopen, maar in het ondiepe water van kusten en rivieren, zegt Verhaegen. Het waterverleden van de mens is nog zichtbaar aan zijn vetlaag; andere diersoorten zijn bijvoorbeeld lang niet zo gevoelig voor obesitas als de mens.

De 'wateraap' als voorouder van de mens, dat is zijn theorie. Deze leer - ook wel de kusttheorie: de verspreiding van de IJstijdmens langs de kusten van Afrika en Eurazië - bestaat sinds de jaren zestig en heeft een beperkte, maar trouwe achterban.

undefined

Niet echt een gangbare theorie.

'Het is toch zo logisch als het kan zijn. Het is alleen een wonder dat er zoveel wetenschappers zijn die het niet geloven. Ik snap niet dat verstandige antropologen het niet begrijpen. Die zeggen dat we rondliepen op de savanne. Maar de mens heeft zo veel vocht nodig: we zweten, en zweet is water en zout; allebei schaars op de savanne.'

undefined

Wat pleit voor de wateraap?

'De mens is geen savannedier, maar het tegenovergestelde: we zijn naakt, hebben te veel vet, zijn te traag, maken te veel herrie. Savannedieren zijn juist stil en kunnen hard rennen. De watertheorie is gebaseerd op vergelijkingen: alle dieren die zowel vet als naakt zijn, leven in of bij het water. Dan moeten we toch niet zeggen dat we savannedieren zijn?'

undefined

Want op de savanne kun je niet dik en naakt zijn?

'Je kunt altijd verklaringen verzinnen. Bijvoorbeeld dat het voedsel schaars is op de savanne en je dus een reserve nodig hebt. Of dat we zijn gaan zweten en toen naakt zijn geworden en dan vet moesten worden om 's nachts niet te veel af te koelen. Of dat we rechtop zijn gaan lopen om zo min mogelijk zonnestraling op de huid te krijgen. Maar dat is natuurlijk onzin: geen enkel savannedier loopt rechtop.'

undefined

De savannetheorie is niet logisch?

'Als je op detail gaat kijken, is er niks logisch aan: we hebben veel water nodig, we hebben geen vacht, we zijn trage opgroeiers. De verschillen die je tussen chimpansees en mensen vindt, zijn juist allemaal kenmerken die we zien bij waterdieren. Onze kleine mond, platte voeten, dikke speklaag. Getrainde mensen kunnen scherp zien onder water. Een baby onder water maakt automatisch zwembewegingen.'

undefined

Waarom zijn zo weinigen het met u eens?

'Het klassieke beeld is dat je apen op vier poten in de bomen hebt, en mensen op twee benen op de vlakte. Het lijkt logisch om te zeggen: we zijn tweebenig geworden door het bos te verlaten. Ze vinden dat ze het niet nodig hebben, die watertheorie.'

undefined

Maar?

'Andere primaten die van het bos naar de savanne gaan, gaan ook niet rechtoplopen. Het is gewoon een veronderstelling.'

undefined

Waarom vecht u zo voor de watertheorie?

'Het heeft allerlei implicaties, bijvoorbeeld medische. Mensen hebben allerlei eigenaardigheden: acne, neusverstoppingen, spataders, astma, rugpijn. Die zijn te verklaren door ons waterkantverleden.

'En natuurlijk moet de evolutie van mensen en mensapen totaal herzien worden. De antropologen zitten gewoon vanaf het begin op een verkeerd spoor. Het zijn toch ook een stel apen. Het zit erin gebakken, en mensen zijn niet gauw bereid hun visie te veranderen. Maar als je goed nadenkt...'

undefined

Denkt u dat dat nog gaat gebeuren?

'Natuurlijk. In 1960 heeft Sir Alister Hardy een eerste artikel hierover geschreven, ik heb er een artikeltje of veertig en een boek over geschreven, vorig jaar was er een groot symposium met de bekende natuurfilmmaker Sir David Attenborough die het met ons eens is.

'Maar met dit soort theorieën gaat het altijd langzaam, hè. Net als de man die de plaattektoniek heeft uitgevonden, of Darwin: die werden ook niet meteen geaccepteerd.'

undefined

Omdenken In deze rubriek besteden we deze zomer aandacht aan een aantal tegendraadse ideeën uit de wetenschap, die het in zich hebben om de wereld te veranderen.

Meer over