Reportage

Vestingstadje Weesp stemt – met tegenzin – voor raadsleden in Amsterdam: ‘Het is vreselijk’

De bewoners van het vestingstadje Weesp voelen zich uitgeleverd. Voor het eerst sinds de fusie met Amsterdam kiezen ze een gemeenteraad die in een stadhuis 15 kilometer verderop zit. Het stadje aan de Vecht verliest na bij 700 jaar zijn onafhankelijkheid. ‘Het is vreselijk.’

Noël van Bemmel
In de rij bij het stembureau in het Weesper Stadhuis. Weesp wordt na 23 maart een stadsdeel van Amsterdam.  Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant
In de rij bij het stembureau in het Weesper Stadhuis. Weesp wordt na 23 maart een stadsdeel van Amsterdam.Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant

Je kunt als Amsterdammer natuurlijk stemmen in een gymzaal in de buurt, maar je kunt ook een uur zuidwaarts fietsen langs het Amsterdam-Rijnkanaal en je stem uitbrengen in de nieuwste buitenwijk van de hoofdstad: het historische vestingstadje Weesp. Na bijna 700 jaar verliest het elegante plaatsje aan de Vecht, met zijn ophaalbruggen en statige herenhuizen, dan toch zijn zelfstandigheid. De ruim 20 duizend Weespers hebben deze keer voor het eerst op de Amsterdamse gemeenteraad gestemd.

‘Het is triest’, zegt een 61-jarige bewoner die liever aansluiting had gezien bij chiquere plaatsen als Bussum en Naarden. Daarom stemt hij dit jaar niet meer op de Weesper Stads Partij, doorgaans de grootste in het stadje. ‘Zij hebben ons uitgeleverd aan Amsterdam!’ Een 72-jarige dame stemt CDA. ‘Zij willen dat Weesp, Weesp blijft.’ Een 35-jarige nieuwkomer – met elektrische bakfiets – kiest D66. ‘Ik woon hier omdat er geen plaats meer is in Amsterdam.’ Een 41-jarige huisarts die in Amsterdam werkte, stemt GroenLinks. ‘Ik volg gewoon de Kieswijzer.’ De indruk na een rondje stemkantoren: veel Weespers begrijpen dat ze worden opgeslokt, maar houden hun hart vast.

De waarnemend burgemeester

‘Het kon niet anders’, zegt waarnemend burgemeester Bas Jan van Bochove. Hij is de laatste van de lange rij stadsbestuurders die in donkerhouten lijsten aan de muur hangen op het neo-classicistische stadhuis. Zijn werkkamer combineert bladgoud met een notenhoutenkabinet uit de 17de eeuw en een zwart marmeren haard uit 1700. Volgens Van Bochove discussieert Weesp al decennia over een fusie; in 2018 stemde 57 procent van de inwoners voor inlijving bij Amsterdam. Gemeentelijke taken als ruimtelijke ordening, jeugdzorg, handhaving, armoedebestrijding en onderwijs vragen om specialistische kennis die logischerwijs ontbreekt in Weesp, stelt de burgemeester.

Ter illustratie telt hij op zijn vingers. ‘We hebben twee juristen in dienst die alle vragen moeten beantwoorden: van bouwvergunning tot ordehandhaving. En we hebben één ambtenaar die zowel het basis- als voortgezet onderwijs doet.’ Op het stadshuis in Amsterdam is volgens hem veel meer kennis en kunde beschikbaar. ‘Ik verwacht dat de bestuurlijke kwaliteit in Weesp gaat stijgen. Net als de financiële slagkracht en de kwaliteit van de dienstverlening.’ In Weesp blijven drie gekozen bestuurders verantwoordelijk voor praktische zaken.

Het jaar 1355

Het einde van de onafhankelijkheid valt veel Weespers zwaar. Alsof ze er zelf bijstonden toen de Graaf van Holland hun een stadsprivilege verleende in 1355. Een van de laatste moties van de laatste gemeenteraad: een dringende oproep aan hun nieuwe burgemeester Femke Halsema om het woord Amsterdammer voortaan ter vermijden. Want na 23 maart, de officiële overdrachtsdatum, bestaat de hoofdstad van Nederland uit twee steden: Amsterdam en Weesp. Van Bochove: ‘In Amsterdam wonen voortaan Amsterdammers en Weespers.’

Op korte termijn zullen de bewoners niet veel merken van de inlijving, wat ze ook stemmen. Of het moet zijn dat het contact met de gemeente afstandelijker wordt; tot woensdag trokken ze gewoon de burgemeester of een wethouder aan zijn jasje op de Oudegracht of in de Slijkstraat bij de befaamde Nelis’ IJssalon (sinds 1898). De onroerendezaakbelasting daalt, dat wel, en de minima gaan erop vooruit en krijgen ook een stadspas. Andere heffingen zoals voor afval en bootbezit stijgen. De Weespers lieten Amsterdam een lijst met veertien kernwaarden ondertekenen, waarop wensen staan als: we koesteren het water en open landschap rond Weesp; we willen meer betaalbare woningen; winkels, zorginstellingen, scholen, sportvelden, zwembad, bibliotheek, theater en museum willen we houden.

Vrees voor windturbines

De bekendste inwoner van Weesp, bioloog en schrijver Midas Dekkers, is daar niet gerust op. Hij kocht 25 jaar geleden het voormalige stadhuis van Weesperkarspel, een monumentaal pand met uitzicht over de Vecht, omdat het stadje hem deed denken aan het Amsterdam uit zijn jeugd. ‘Ik vind het vreselijk wat er nu gebeurt’, zegt Dekkers. ‘De muis heeft de kat om bescherming gevraagd. Dan weet je wel wat er gaat gebeuren.’ Dekkers vreest dat Amsterdam hoogbouw en reusachtige windturbines gaat neerzetten rond Weesp. ‘Daar gaat het laatste grassprietje.’

De 75-jarige Dekkers zit deze week liever in Overijssel waar de gentrificatie volgens hem nog niet is doorgedrongen. In Weesp verrijst een nieuwe wijk met gezinswoningen in retrostijl waar nog eens 10 duizend inwoners neerstrijken, veelal kapitaalkrachtige Amsterdammers met hun kinderen in een bakfiets. ‘Ik dacht dat we achter het Amsterdam-Rijnkanaal wel veilig zouden zijn’, maar nu moet ik me helemaal achter de IJssel verschansen!’ Dekkers verwijt de laatste stadsbestuurders zijn liefelijke stadje op listige wijze te hebben verkwanseld.

Medebewoner André Verheul, voormalig hoofdredacteur van het WeesperNieuws, vindt dat het fusieproces wel met voldoende inspraak is verlopen. ‘Anders waren de partijen vorige verkiezingen al afgestraft.’ De meeste bewoners zijn volgens hem triest dat hun stad wordt ingelijfd, maar ze begrijpen dat zelfstandigheid geen optie meer is. ‘Amsterdam krijgt er nu een rivier, twee forten, drie molens en uitgestrekt weidegebied bij dat doorloopt tot het Naardermeer en de Ankeveense Plassen.’ Als Amsterdam daar hoogbouw en windturbines gaat neerzetten, botst dat volgens Verheul met de eerder afgesproken kernwaarden van de fusie.

De nieuwkomers op hun bakfietsen blazen volgens hem ook nieuw leven in Weesp. Hij wijst op een nieuwe conceptstore en een nieuwe cadeauwinkel. ‘Het zijn vaak ook creatieve types en cultureel ondernemers die nieuwe ideeën inbrengen bij de sportvereniging of bij evenementen.’ Wat wel meteen in het water dreigt te vallen, stelt Verheul, is het jaarlijkse hoogtepunt op de Weesper feestkalender: het driedaagse Sluis en Bruggenfeest aan het eind van de zomer. Het organisatiecomité ontving volgens hem een rekening voor de vergunning van 12.500 euro. ‘Dat was altijd een paar honderd euro.’

Gratis lid van sportclub

In de wijk Hogewey, naast het industrieterrein, wonen de minder bedeelden van Weesp in galerijflats van acht verdiepingen. Op een speelterreintje let de 42-jarige Lidya Estifanos uit Eritrea op haar schommelende kinderen. ‘De fusie met Amsterdam is goed voor iedereen met een laag inkomen’, denkt zij. Als voorbeeld noemt zij buurtgenoten met een uitkering. ‘Hun kinderen mochten hier niet gratis lid worden van een sportvereniging; Amsterdam biedt die mogelijkheid wel.’ Estifanos stemt PvdA vanwege hun strijd tegen ongelijkheid.

In de Burgerzaal van het Weesper Stadhuis, ooit geïnspireerd door het Paleis op de Dam, schuifelen stemmers voorwaarts over wit Carrara-marmer en zwart natuursteen. Nieuwkomers stemmen vaak veiligheidshalve op een landelijke partij, ervaren Weespers stemmen op de huisarts die razendsnel een coronateststraat opzette in zijn garage of op de voormalige eigenaar van de ijswinkel die heeft beloofd dat Weesp zichzelf zal blijven. Wie even opkijkt vanuit zijn stemhokje, ontdekt in het stucwerk op de muur een vrijheidshoed (slaven mochten in de klassieke oudheid geen hoed dragen) met daaronder een Latijnse spreuk die daar 250 jaar geleden werd aangebracht: ‘Omdat wij onze gouden vrijheid beschermen, worden wij welvarend.’