Nieuws

Verzoening voert boventoon op partijcongres: ‘CDA’ers moeten met elkaar praten, niet over elkaar’

Het CDA-congres heeft partijleider Wopke Hoekstra opgedragen binnen het kabinet te bepleiten dat IS-vrouwen en -kinderen worden teruggehaald uit Syrië. Tegen Hoekstra’s wil benoemde het congres bovendien het afschaffen van het leenstelsel tot breekpunt in de formatie. Maar verder voerde vooral verzoening de boventoon. ‘We zullen het zelf weer moeten verdienen.’

CDA-leider Wopke Hoekstra op het partijcongres. Beeld ANP
CDA-leider Wopke Hoekstra op het partijcongres.Beeld ANP

In het CDA schort het intern al jaren aan ‘elkaar de ruimte gunnen’, zei partijleider Wopke Hoekstra zaterdagmiddag in een zelfkritische toespraak aan het slot van een bijzonder congres in Den Bosch. Hoekstra nam het leiderschap in december over van Hugo de Jonge, die als coronaminister te zwaar belast raakte.

Hij meende dat het ‘gedonder in eigen kring’ al een decennium geleden was begonnen, ‘in die verbitterde strijd’ over de gedoogconstructie met de PVV. ‘Dat we toen een open discussie voerden en van mening konden verschillen, leek aanvankelijk juist heel waardevol. Alleen gebeurde er tegelijkertijd iets anders. Iets heel ernstigs. Men ging de integriteit van elkaars opvattingen in twijfel trekken. Elkaar moreel de maat nemen. Praten over elkaar, in plaats van met elkaar. Vaak ook via de media. Eigenlijk tot op de dag van vandaag.’

‘Eigentijds verbinden’

Hoekstra, die frequent werd onderbroken door applaus uit de zaal, zei zich de vraag te hebben gesteld of hij niet ‘te zakelijk’ had geopereerd in de aanloop naar de verkiezingen. Zijn schaatsen in Thialf tijdens corona vond hij een ‘uitglijder'.

De CDA-leider noemde ‘eigentijds verbinden’ en ‘moderne solidariteit’ als kerntaken van zijn partij, die ook in eigen kring moeten worden gepraktiseerd. ‘Elkaar gewoon bellen en met elkaar de dialoog aangaan, en ons uiteindelijk verenigen achter één vaandel.’ Over de formatie liet hij zich in zijn toespraak alleen kort uit: het CDA zal zich constructief opstellen, ‘de aanvechting om de oppositie in te gaan’ negeren ‘en verantwoordelijkheid nemen voor Nederland'.

Een groep verontruste partijleden had het extra congres bij elkaar geroepen om de misère in de partij te bespreken. Het was georganiseerd als een geplaceerd evenement, waarbij 1.300 leden aanwezig konden zijn. Bij het Wilhelmus moesten ze blijven zitten en was meezingen uit den boze.

Drie rapporten

Gesproken werd er wel, veel zelfs, want stof was er voldoende. Partijcoryfeeën als Yvonne van Rooy, Richard van Zwol en Liesbeth Spies schreven drie rapporten waarin de malaise uit het rampjaar werd geboekstaafd. De moeizame lijsttrekkersverkiezing, de schimmige lijsttrekkerswissel daarna, de slechte verkiezingsuitslag, het dramatische vertrek van stemmenkanon Pieter Omtzigt, het afgetreden partijbestuur – het leidde allemaal tot de vraag: waartoe is het CDA op aarde?

Om zijn kiezers te representeren, is het logische antwoord op die vraag. Maar met veertien zetels in de Tweede Kamer is de positie van de partij danig verzwakt. Het ledental liep terug van 67 duizend in 2010 naar 37 duizend nu. En is de koers nou links of rechts? Een lid verwoordde bij een van de microfoons een onder velen levende wens: dat het CDA ‘weer een ouderwetse middenpartij zal worden’.

Daar is nog wel het een en ander voor nodig. Verdeeldheid bleek er bijvoorbeeld te zijn over het terughalen van IS-vrouwen en hun kinderen uit Syrië. Oud-Kamerlid Chris van Dam pleitte er vurig voor, huidig Kamerlid Anne Kuik bleef volharden in het standpunt dat berechting in de regio voorop staat. Een resolutie voor repatriëring werd uiteindelijk met 150 stemmen verschil aangenomen – een tik op de neus voor de partijleiding.

De oproep van de CDJA-jongeren om het afschaffen van het leenstelsel en compensatie voor de ‘pechgeneratie’ in een eventueel regeerakkoord te regelen, kreeg onder luid applaus zelfs overweldigende steun van het congres. De partij is altijd tegen het afschaffen van de basisbeurs geweest, maar heeft ook de traditie om een congres geen breekpunten te laten formuleren. Mede gedwongen door vierhonderd aanwezige jongeren heeft Hoekstra, die dit ontraadde, zo’n breekpunt nu wel.

Eilandencultuur

Wat ook nodig is voor heling van alle wonden, is tijd, zo betoogde interim-voorzitter Marnix van Rij. Hij typeerde beeldend de schokkende toestand in het CDA waarop hij stuitte, nadat hij in april terugkeerde als regeringscommissaris uit Sint Eustatius. ‘Ik trof een nog grotere eilandencultuur aan dan in de Caribische archipel.’ Het vertrek van Omtzigt noemde hij ‘een zeer pijnlijk moment voor het CDA’. Omtzigt zelf meldde de dag voor het congres droogjes op Twitter: ‘Mijn nieuwe site staat nu online.’ Waarmee hij zijn vertrek onderstreepte.

Van Rij zei dat hij in zijn vorige periode als CDA-voorzitter (1999-2001) een vurig voorstander van lijsttrekkersverkiezingen in de partij was. Nu niet meer. ‘De dag nadat onze partijleider Sybrand Buma vertrok om burgemeester van Leeuwarden te worden, wat hem zeer gegund was, had duidelijk moeten zijn wie zijn opvolger was.’

Spies gaf vier trefwoorden die na haar rondgang door de partijgelederen waren blijven hangen. ‘Betrokkenheid, verdriet, boosheid en onmacht.’ Zij waarschuwde dat ‘niet alles ineens met een toverstafje beter zal worden’. Toch werd het allerminst zo’n dramatisch congres als in oktober 2010 in de Rijnhal in Arnhem, waar de voorgenomen samenwerking met de PVV de emoties hoog deed oplopen.

Op 11 december komen de CDA-leden opnieuw bij elkaar. Dan worden een nieuw landelijk bestuur en een nieuwe partijvoorzitter gekozen. In november en maart dienen zich al verkiezingen voor gemeenteraden aan. Menig CDA’er houdt ook na dit overwegend verzoenende congres zijn hart vast.

Demissionair zorgminister Hugo de Jonge geeft CDA-partijleider Wopke Hoekstra en interim-partijvoorzitter Marnix van Rij een boks. Beeld ANP
Demissionair zorgminister Hugo de Jonge geeft CDA-partijleider Wopke Hoekstra en interim-partijvoorzitter Marnix van Rij een boks.Beeld ANP
CDA-leider Wopke Hoekstra op het CDA-partijcongres. Beeld ANP
CDA-leider Wopke Hoekstra op het CDA-partijcongres.Beeld ANP
Meer over