Verzet tegen schadeclaims via Nederland

Steeds meer landen zeggen hun handelsverdrag met Nederland op omdat bedrijven het misbruiken.

AMSTERDAM - Het eenzijdige besluit van Indonesië het investeringsverdrag met Nederland op te zeggen, moet worden opgevat als een waarschuwing aan de Nederlandse overheid. De kritiek op het misbruik van deze verdragen door multinationals groeit dusdanig dat de kans bestaat dat meer landen hun verdrag met Nederland zullen willen opzeggen.

Dit stellen de Stichting Onderzoek Multinationale Ondernemingen (SOMO) en enkele andere internationale organisaties waaronder Both Ends en Indonesia for Global Justice in reactie op het besluit van de Indonesische overheid vorige week het handelsverdrag met Nederland op te zeggen. Volgens de organisaties zijn de zorgen van Indonesië legitiem.'

Indonesië kondigde vorige week aan het handelsverdrag met Nederland met ingang van juli 2015 op te zeggen. Het land zou zich niet langer door multinationals de wet willen laten voorschrijven met de juridische rugdekking die investeringsverdragen hun bieden. Directe aanleiding daarvoor is de claim van 1 tot 2 miljard die Indonesië boven het hoofd hangt van het Britse Churchill Mining.

Eerder al zegden Zuid-Afrika en Venezuela het verdrag met Nederland op. Ook Ecuador en Bolivia willen af van de handelsverdragen die nationaal beleid op het gebied van milieu, arbeidsrecht of economische ontwikkeling in de weg staan. Met de toename van bilaterale handelsverdragen (zie grafiek) sinds halverwege de jaren negentig is ook het aantal schadeclaims tegen landen, ingediend bij het orgaan ICSID, sterk gegroeid. Bekend voorbeeld is de schadeclaim van 2 miljard dollar van tabaksfabrikant Philip Morris tegen Uruguay nadat dat een succesvolle antirookcampagne was begonnen.

Een investeringsverdrag was oorspronkelijk bedoeld om bedrijven te beschermen tegen het risico van bijvoorbeeld onrechtmatige confiscaties door overheden. Volgens Ewald Engelen, hoogleraar financiële geografie aan de Universiteit van Amsterdam, wordt de arbitragemogelijkheid echter steeds vaker misbruikt door multinationals. Zo proberen bedrijven met claims onwelgevallige wetswijzigingen op milieu- of gezondheidsbeleid tegen te gaan. 'Dit druist volledig in tegen het democratisch proces.'

Nederland is met 98 handelsverdragen een belangrijke speler. Veel schadeclaims worden via de 15 duizend in Nederland gevestigde brievenbusfirma's ingediend. Engelen: 'Het is hoog tijd dat Nederland wat doet aan dit systeem want het loopt volkomen uit de klauwen.'

Investeringsbescherming is onderwerp van debat in het vrijhandelsakkoord dat de Europese Unie en de Verenigde Staten voorbereiden. Critici, waaronder SOMO, vinden dat het uit het akkoord moet worden geschrapt. Minister Ploumen van Handel en Ontwikkelingssamenwerking wil hieraan vasthouden, maar wel waarborgen dat private belangen nationale publieke belangen niet overstijgen.

Het ministerie van Buitenlandse Zaken zegt de opzegging door Indonesië te betreuren en nog in contact te zijn met de Indonesische overheid. Van meer opzeggingen zou nog geen sprake zijn. Toch denkt ook Engelen dat met de opzegging van Indonesië een trend is ingezet. 'Wij kijken nog steeds met een koloniale bril naar ontwikkelingslanden, maar die relaties zijn steeds gelijkwaardiger. Landen met deugdelijke rechtssystemen die een gezonde ontwikkeling doormaken, pikken het gewoon niet meer.'

undefined

Meer over