‘Verwar loyaliteit vooral niet met nationaliteit’

Discussie over het dubbele paspoort is vooral een debat over nationalisme...

Geert Wilders is een laatnegentiende-eeuws politicus en Marokkaanse moslims zijn katholieke Duitsers – voor een historicus zijn prachtige paralellen te trekken in de discussie over de dubbele nationaliteit. Die is veel ouder dan de debatten van vandaag, zegt Marlou Schrover. ‘In wezen gaat het over nationalisme en het zou goed zijn dat onder ogen te zien.’

Schrover is migratiehistoricus aan de universiteit van Leiden en publiceerde onder meer over de Duitse nieuwkomers, die rond 1850 evenveel tumult veroorzaakten als de Turkse en Marokkaanse nieuwkomers nu. De parallel: ‘Nationaliteit en loyaliteit worden ten onrechte met elkaar verbonden.’

Eerst de geschiedenisles. Het nationalisme is in de negentiende eeuw geboren. Aanvankelijk werd iedereen Nederlander verklaard die op Nederlandse bodem ter wereld kwam. Maar dat uitgangspunt, ius soli voor juristen, bleek snel onhoudbaar. Want ook Nederlands-Indië hoorde bij die bodem, en voor de kleurlingen was het Nederlanderschap niet weggelegd. In 1892 werd de wet aangepast; vanaf die datum moesten Nederlanders uit Nederlandse ouders geboren zijn (ius sanguinis). Kinderen en kleinkinderen blijven vreemdeling. Schrover: ‘In de negentiende eeuw was er ook angst voor migranten, vooral voor de katholieke Duitsers die naar Nederland kwamen. Daar hadden we een ferme hekel aan. Wij waren een protestante natie, zij waren loyaal aan de paus. Het woord loyaliteit werd in die tijd daadwerkelijk gebruikt.

‘Rond 1850 ontstond zelfs een anti-katholieke psychose: roomsen moesten de grens over, katholieke dienstbodes ontslagen.’

Schrover ziet overeenkomsten met de manier waarop PVV'er Wilders nu zijn zaak bepleit: ‘de katholieke Duitsers werden armoedzaaiers genoemd, die Nederland overspoelden. Of het waren woelzieken, die de revolutie kwamen prediken. Als je de stukken van de Tweede Kamer van toen legt naast die van nu, hoef je maar de woorden ‘Duitsers’ en ‘woelzieken’ te veranderen in ‘Marokkanen’ en ‘terroristen’. Dan lijken ze erg op elkaar.

‘Het was de kiem voor wat je nu ziet: angst voor deloyale Nederlanders. Daarom moesten vreemdelingen altijd vreemdelingen blijven. Die wet is pas in 1953 gedeeltelijk aangepast.’

Het steekt haar dat de discussie nu blijft hangen bij dezelfde historische argumenten: twee nationaliteiten geeft twee loyaliteiten. ‘Volgens mij kun je aan allerlei dingen tegelijk loyaal zijn. Als je zo ver gaat dat je je naturaliseert tot Nederlander, geef je al aan waar je belangrijkste loyaliteit ligt.’

Ook als je politicus bent? Staatssecretaris Gabor deed destijds afstand van zijn Hongaarse nationaliteit, om niet in de klem te komen als er oorlog kwam.

‘Dat dachten ze nu ook in de negentiende eeuw. Er was angst voor een Duitse invasie, en dan zouden de migranten de Duitsers helpen. Het waren spionnen.

‘Je moet loyaliteit niet verwarren met nationaliteit. Er zijn Kamerleden die de belangen van boeren behartigen, terwijl ze zelf boer zijn. Daar hoor je niemand over. Dat is toch ook loyaliteit? Balkenende zal bepaalde dingen niet zeggen omdat hij christen is – dat is zijn christelijke loyaliteit. Geen probleem. Daar moeten we helder over zijn.’

Marlou Schrover heeft een ‘simpele oplossing’ voor de loyaliteitsdiscussie: ‘Stop met het registreren van de oorspronkelijke nationaliteit van mensen die Nederlander worden. Zodra iemand Nederlander is, is hij niets anders dan een Nederlander, zo doen ze dat in de VS ook. Daar ben je Amerikaan.’

Meer over