'Vervolgen Joekos-top was politieke zaak'

MOSKOU De vervolging van de Russische olietycoon Michail Chodorkovski in 2003 en later, was puur politiek van aard en had te maken met ‘ongesanctioneerde donaties’ aan oppositiepartijen onder het bewind van president Poetin....

Van onze correspondent Arnout Brouwers

Dat heeft Michail Kasjanov, van 2000 tot 2004 premier onder Poetin en daarna een van zijn grootste critici, gezegd tijdens het nieuwe proces tegen Chodorkovski en mede-Joekos-eigenaar Platon Lebedev.

Kasjanovs getuigenis bevestigt wat Chodorkovski zelf al beweert sinds zijn arrestatie in oktober 2003: dat hij het slachtoffer is van machinaties van toplieden in het Kremlin die zijn politieke ambities vreesden en zijn olie-imperium wilden verschalken.

Politiek proces
Bijzonder echter is dat Kasjanov in 2003 van Poetin zelf zegt te hebben gehoord waarom Chodorkovski voor de bijl moest. ‘Hij (Poetin, red.) vertelde me dat er onderzoek naar Chodorkovski was ingesteld omdat hij ongesanctioneerde donaties had gedaan aan politieke partijen. Dat Joekos niet alleen de SPS en Jabloko financierde – wat Poetin had toegestaan – maar ook de Communistische Partij, iets waaraan Poetin niet zijn fiat had gegeven. Na dat gehoord te hebben, kwam ik tot de conclusie dat het een totaal politiek proces was.’

De arrestatie en latere veroordeling tot 8 jaar van Lebedev en Chodorkovski, die destijds het machtigste Russische oliebedrijf bestierden, joeg een schok door de Russische en internationale zakenwereld. Dat juist Chodorkovski, die zijn politieke ambities niet onder stoelen of banken had gestoken, in een Siberisch strafkamp belandde, zond een duidelijk signaal aan andere Russische oligarchen.

De aanklachten tegen Chodorkovski en Lebedev in het huidige proces, dat volgens critici moet verhinderen dat het duo volgend jaar vrij zou komen, noemde Kasjanov maandag absurd. In het eerste proces werd het tweetal schuldig bevonden aan fraude en belastingontduiking. In het tweede proces worden ze beschuldigd van het stelen van 350 miljoen ton olie, oftewel 25 miljard dollar.

‘Dat is de gehele olieproductie van Joekos tussen 1998 en 2003. Diefstal op zo’n grote schaal is onbestaanbaar.’ Kasjanov wees erop dat de overheid de olie-industrie streng controleerde en dat Joekos de grootste belastingbetaler van het land was. ‘Alle inkomsten en belastingafdrachten werden gecontroleerd door de overheid en als hoofd van de regering heb ik nooit berichten gekregen over enige illegale activiteit bij Joekos.’

Gezond verstand
Als ze schuldig worden bevonden, kunnen Chodorkovski en Lebedev nog eens 22 jaar cel krijgen. ‘Ik zou graag geloven dat gezond verstand zegeviert en het tot vrijspraak komt’, aldus Kasjanov, ‘maar we hebben geen onafhankelijke rechtspraak.’

Een verzoek van de verdediging om ook premier Poetin te dagen, werd door de rechter niet gehonoreerd. Ook Igor Sesjin, Poetins naaste adviseur en tevens directeur van het staatsoliebedrijf Rosneft dat als voornaamste profijt trok van Joekos’ opdeling en verkoop, hoeft niet te verschijnen. Oud-minister van Economische Zaken German Gref zal wel zijn opwachting maken.

Meer over