Vervanging F-16 wordt steeds heter hangijzer in coalitie

Proefschrift van oud-Defensiemedewerker over levensduur van F-16 voedt sceptici met argumenten tegen bestellen JSF...

Van onze verslaggever Theo Koelé

Den Haag De discussie over de vervanging van het F-16-gevechtsvliegtuig krijgt een grimmig karakter. CDA-staatssecretaris Jack de Vries van Defensie en coalitiepartner PvdA vliegen elkaar in de haren over de bestelling van testtoestellen van het type Joint Strike Fighter (JSF), de gedoodverfde opvolger, en over de urgentie van een definitief besluit tot aanschaf.

Dat bleek woensdag tijdens het zoveelste debat in enkele maanden over de ‘grootste order aller tijden’ (in de woorden van SP-Kamerlid Krista van Velzen). Defensie heeft 5,7 miljard euro uitgetrokken voor vervanging van de F-16. Ter vergelijking: dat is ruim een half miljard méér dan het jaarlijkse budget voor ontwikkelingssamenwerking.

Kan de F-16 langer mee, waardoor de aanschaf van een ander toestel minder dringend is dan de staatssecretaris doet voorkomen? Die vraag is actueel geworden door een recent proefschrift van voormalig Defensiemedewerker Bert Kreemers.

Die stelt dat de F-16 pas vanaf 2022 hoeft te worden vervangen, terwijl De Vries een jaar eerder het laatste toestel uit dienst wil nemen. Kreemers baseert zich bij zijn stelling op het aantal vlieguren van de F-16.

Kamerleden die sceptisch of ronduit afwijzend staan tegenover de aanschaf van de JSF grijpen het proefschrift aan om hun bezwaren kracht bij te zetten. Maar De Vries noemt het aantal vlieguren niet doorslaggevend. ‘We moeten ons daarop niet blindstaren. Als je langer doorvliegt met de F-16, vergt dat meer onderhoud en staan toestellen steeds vaker aan de grond’.

Volgens PvdA-Kamerlid Angelien Eijsink zou de F-16, met behulp van een moderniseringsprogramma, nog geruime tijd bruikbaar kunnen zijn. De Vries werpt tegen dat modernisering – als die al mogelijk is – verspilling van belastinggeld betekent. De F-16 is in zijn ogen vrijwel aan het einde van de levensduur.

De bewindsman geeft toe dat hij onhandig is geweest door de Kamer pas onlangs te melden dat het gemiddelde aantal vlieguren per F-16 op 200 uur per jaar ligt, terwijl eind vorig jaar nog sprake was van 175 uur. Daarmee wekt hij de indruk dat hij met cijfers goochelt, aldus Kamerlid Hero Brinkman (PVV), om een snelle vervanging van het toestel door de JSF door te drukken.

Of de JSF de ideale opvolger van de F-16 is, staat eveneens ter discussie. De Zweedse concurrent Saab zegt voor 4,8 miljard euro (bijna een miljard minder dan Defensie heeft gereserveerd) een gelijkwaardig toestel te kunnen leveren. De Vries betwist dat: allerlei extra kosten worden door de Zweden buiten beschouwing gelaten.

De grootste ergernis van De Vries geldt de suggestie dat de JSF moet wijken door de economische malaise. ‘U wilt bezuinigen op Defensie’, verwijt hij Eijsink. Zij wees er eerder op dat het kabinet ‘alles bespreekbaar’ heeft genoemd.

Defensie verdenkt de PvdA ervan een besluit over vervanging van de F-16 te traineren, omdat de achterban van die partij de aanschaf van peperdure straaljagers niet wil. De Vries wees erop dat Nederland, dankzij het tweede kabinet-Kok, sinds 2002 deelneemt aan het JSF-project. Nederlandse bedrijven doen mee aan de ontwikkeling van het Amerikaanse vliegtuig. De PvdA-fractie heeft er nooit voor gepleit uit het project te stappen, hetgeen een strop van zeker een half miljard zou opleveren.

Meer over