Nieuws

Vertrekkend aanklager Internationaal Strafhof vraagt gerechtigheid voor Darfur-slachtoffers

Soedan moet de hoofdschuldigen van de oorlog in Darfur uitleveren aan het Internationaal Strafhof (ICC) in Den Haag. Dit heeft ICC-hoofdaanklager Fatou Bensouda woensdag in haar laatste briefing tegen de VN-Veiligheidsraad gezegd.

Fatou Bensouda vorige week in de Soedanese hoofdstad Khartoum. Beeld AFP
Fatou Bensouda vorige week in de Soedanese hoofdstad Khartoum.Beeld AFP

De oorlog heeft rond 2003 geleid tot 300 duizend burgerdoden en meer dan 2,5 miljoen vluchtelingen. Bensouda, die komende woensdag het stokje overdraagt aan de vermaarde Britse mensenrechten- en strafrechtadvocaat Karim Khan, heeft zich negen jaar lang vastgebeten in het Darfur-dossier om gerechtigheid voor de slachtoffers van de ‘genocide’ te zoeken. Pas deze maand, aan het eind van haar termijn bij het ICC, bezocht ze de regio voor het eerst, waar ze vol lof en dankbaarheid werd ontvangen en naar eigen zeggen nog meer doordrongen raakte van de noodzaak van haar missie.

Volgens Bensouda is Soedan aan ‘nieuw tijdperk’ begonnen en heeft de nieuwe overgangsregering laten zien dat het een ‘volwaardig lid is van de internationale gemeenschap die meedoet aan de strijd tegen straffeloosheid en wetteloosheid’. ‘Vrijwel alle verdachten zijn gevangengezet door de regering in Soedan, er is geen juridische belemmering meer om ze over te dragen aan het ICC’, zei Bensouda tegen de Veiligheidsraad.

Omar al-Bashir

De belangrijkste verdachte is oud-president Omar al-Bashir, die al ruim tien jaar wordt gezocht door het Internationaal Strafhof. In 2019 werd Bashir na dertig jaar dictatuur van de troon gestoten door een volksopstand en beloofde de nieuwe overgangsregering hem uit te leveren aan Den Haag. In Soedan wordt hij echter ook strafrechtelijk vervolgd voor corruptie en het gewelddadige optreden van zijn strijdkrachten tijdens de burgeropstand in 2019.

Oud-president Omar al-Bashir is de belangrijkste verdachte voor het ICC. Beeld Reuters
Oud-president Omar al-Bashir is de belangrijkste verdachte voor het ICC.Beeld Reuters

Het ICC beschuldigt Bashir van misdaden tegen de menselijkheid en genocide voor de wandaden die onder zijn bevel in Darfur zijn gepleegd. In 2003 kwamen etnische Afrikanen in opstand tegen de Arabisch georiënteerde regering van Bashir in de hoofdstad Khartoum, omdat ze zich gemarginaliseerd voelden. Bashir greep hard in en gaf gewapende Arabische milities, die van oudsher al in conflict waren met de ‘Afrikaanse’ nomadische bevolking om toegang tot vruchtbare grond, de vrije hand om de protesten de kop in te drukken. Deze milities, bekend als de Janjaweed, maakten zich schuldig aan gruwelijke slachtpartijen, plunderingen en verkrachtingen.

Behalve Bashir zitten ook twee andere hooggeplaatste regeringsvertegenwoordigers vast in afwachting van hun uitlevering aan het ICC. Het gaat om de toenmalige minister van Defensie, Abdel Rahim Muhammad Hussein, en toenmalig veiligheidschef Ahmed Harun. Een vierde hoofdverdachte, Ali Kushayb, geboren als Ali Muhammad Ali Abd-Al-Rahman, heeft zichzelf vorig jaar vrijwillig aangegeven bij het ICC.

Nederlaag voor ICC

Bensouda heeft zich negen jaar lang ingespannen om de hoofdschuldigen van de Darfur-genocide te berechten, maar moet nu toch afzwaaien voor het zover is. Dat is niet alleen voor haar een nederlaag, maar ook voor het ICC zelf. Het vertrouwen in het Strafhof, dat in 2002 werd opgericht, is afgelopen jaren fors gekelderd. Belangrijke processen zijn vastgelopen op gebrek aan bewijs, zoals dat tegen de Keniaanse president Kenyatta en de Ivoriaanse oud-president Gbagbo wegens geweld tijdens de verkiezingen. Onlangs werd de Congolese oud-president Jean-Pierre Bemba in hoger beroep vrijgesproken voor oorlogsmisdaden.

Het Internationaal Strafhof werd onder oud-president Donald Trump ook tegengewerkt omdat het van plan was Amerikaanse oorlogsmisdaden in Afghanistan te onderzoeken. Ook de nieuwe hoofdaanklager Karim Khan kan rekenen op veel weerstand. Het ICC heeft tot woede van de Israëlische premier Netanyahu aangekondigd mogelijke oorlogsmisdaden te onderzoeken door Israël in Gaza en de bezette Palestijnse gebieden, en door Hamas in de oorlog van 2014.

Meer over