AchtergrondVerkiezingsuitslag VS

Verschil tussen Trump en Biden is miniem: wordt het weer een slepend juridisch gevecht zoals in 2000?

Weten we woensdagochtend wie de Amerikaanse presidentsverkiezingen heeft gewonnen? Waarschijnlijk niet. Het ziet ernaar uit dat Amerika afstevent op een herhaling van het slepende juridische gevecht tussen de Democraat Al Gore en de Republikein George Bush na de verkiezingen van 2000.

Al Gore en George Bush tijdens een presidentieel debat in 2000.  Beeld Getty Images
Al Gore en George Bush tijdens een presidentieel debat in 2000.Beeld Getty Images

In heel het land staan al legers advocaten klaar die door de Republikeinen en de Democraten zijn ingehuurd om een twijfelachtige (of gewoon ongunstige) uitslag aan te vechten via de rechter. President Trump hamert er al maanden op dat de Democraten bezig zijn de verkiezingen te stelen door middel van per post uitgebrachte stemmen, volgens hem een recept voor kiesfraude.

Daar is geen bewijs voor, maar dat het tellen van de enorme hoeveelheid per post uitgebrachte stemmen op een chaotische toestand gaat uitlopen, staat vrijwel vast. Overal zijn er verschillende regels voor het afhandelen van de per post binnengekomen stemmen.

Het is heel wel mogelijk dat Trump de overwinning uitroept op basis van de stemmen die op 3 november zijn uitgebracht — waarschijnlijk overwegend Republikeinse — terwijl er nog tal van Democratische post-stemmen moeten binnenkomen. Volgens Trump zijn alle stemmen die na het sluiten van de stemlokalen binnenkomen illegaal.

Gore en Bush

Ook de verkiezingsavond tussen Gore en Bush op 7 november 2000 verliep chaotisch: eerst leek het of Bush had gewonnen. Vice-president Gore belde hem zelfs op om hem te feliciteren, maar trok dat later weer in toen er bij hem steeds meer stemmen binnenstroomden.

Uiteindelijk eindigde Bush als winnaar met slechts een paar honderd stemmen voorsprong in Florida, maar Gore eiste een hertelling in een aantal districten waar er problemen met de stembiljetten waren. Vijf weken lang zat Amerika in plaats van naar honkbal gebiologeerd te kijken naar het handmatig hertellen van honderdduizenden stembiljetten en volgde het de juridische slag tussen de advocatenteams van Bush en Gore.

Uiteindelijk hakte het Hooggerechtshof, na een reeks tegenstrijdige uitspraken van Floridase rechtbanken, op 12 december de knoop door. Met vijf tegen vier stemmen besliste de conservatieve meerderheid van het Hof dat de hertelling moest worden stopgezet. De tijd drong: op 18 december moest het College van Kiesmannen bevestigen wie de winnaar was. Al Gore was het niet met beslissing eens, maar legde zich er toch bij neer uit vrees het land in een constitutionele crisis te storten.

Grootmoedig

Het is wel duidelijk dat Trump zich niet zo grootmoedig zal opstellen, als hij op grond van de eerste tellingen voorop loopt en het er bij telling van de stemmen per post toch naar uit begint te zien dat Joe Biden de verkiezingen gewonnen heeft. ‘Zodra de verkiezingen voorbij zijn, gaan we met onze advocaten aan de slag’, kondigde Trump afgelopen weekeinde al aan. Hij overweegt zelfs na verkiezingsdag door te gaan met zijn campagne-optredens, waardoor de temperatuur flink zal oplopen.

De Republikeinen zijn al maanden bezig het stemmen per post en vervroegd stemmen te saboteren. In Texas wilden ze ruim 100 duizend stembiljetten ongeldig laten verklaren die waren uitgebracht bij drive-in stembureaus: wegens een teveel aan uitlaatgassen! De rechter wees hun verzoek af.

Onder het mom van bezuinigingen heeft Louis DeJoy, de nieuwe baas van de Amerikaanse posterijen USPS, het mes gezet in de bezorgingen, met als gevolg dat per post uitgebrachte stemmen er vaak ruim zes dagen over doen om aan te komen. Als ze te laat binnenkomen tellen ze in veel staten niet meer mee. Een federale rechter gaf de USPS afgelopen weekeinde het bevel er voor te zorgen dat alle per post uitgebrachte stemmen op tijd binnenkomen, maar of dat zal lukken is de vraag.

Een medewerker van het San Francisco Department controleert afgelopen weekend of de stemmen niet beschadigd zijn.  Beeld AP
Een medewerker van het San Francisco Department controleert afgelopen weekend of de stemmen niet beschadigd zijn.Beeld AP

Wisconsin

Het Hooggerechtshof, waarin de conservatieven de meerderheid hebben, heeft het meetellen van na 3 november binnengekomen stemmen verboden in Wisconsin, een cruciale staat voor Trump. In andere staten heeft het Hof wel toegestaan dat de deadline wordt verlengd omdat de plaatselijke autoriteiten dat al hadden besloten.

Maar het is niet uitgesloten dat die kwestie alsnog aan de orde komt na de verkiezingen. Een veeg teken is dat een federale rechtbank bepaalde dat alle stemmen die in Minnesota na de deadline binnenkomen apart moeten worden gehouden, zodat ze later alsnog kunnen worden afgekeurd als de Republikeinen aan het langste eind trekken bij de rechter.

De Republikeinen hebben het voordeel dat Trump de afgelopen jaren honderden conservatieve rechters heeft benoemd, met als laatste aanwinst Amy Coney Barrett. Door haar komst in het Hooggerechtshof hebben de conservatieven daar een stevige meerderheid gekregen: 6 tegen 3.

Kiesmannen

Als de rechters er niet op tijd uitkomen, is het aan de parlementen in de staten om te bepalen of ze de kiesmannen aan Trump of aan Biden toewijzen. Ook dat is in het voordeel van Trump, omdat de Republikeinen in de meeste cruciale staten de meerderheid hebben in de volksvertegenwoordiging. Maar sommige van die staten hebben een Democratische gouverneur, die op zijn beurt een rivaliserende groep kiesmannen kan aanwijzen.

Dat zou er in het ergste geval op kunnen uitlopen dat het Congres begin januari de knoop moet doorhakken. Ook dan heeft Trump het voordeel. Weliswaar hebben de Democraten de meerderheid in het Huis van Afgevaardigden, de delegaties uit de 50 staten krijgen ieder maar één stem en de meeste delegaties hebben vooralsnog een Republikeinse meerderheid.

Op die manier kunnen de Republikeinen Trump dan alsnog in het zadel hijsen. Maar als het erop uitloopt dat de verkiezingen op die manier worden beslist, staat het hele democratische stelsel in de VS op wankelen.

Verder lezen

Trump heeft twee sluiproutes naar het Witte Huis, mocht hij verliezen
President Trump heeft een politieke en een juridische route als een nederlaag dreigt. Beide beginnen bij stembusfraude en eindigen bij het Hooggerechtshof. Kan hij eigenlijk nog wel verliezen?

Van de muur tot het moeras: welke beloften heeft Trump waargemaakt?
Wat is er in vier jaar presidentschap terechtgekomen van de tien belangrijkste (campagne)beloften van Donald Trump? 

Liveblog verkiezingen VS
Wordt het ‘four more years’ Trump, of Democratische tegenkandidaat Joe Biden? Volg het laatste nieuws rondom de Amerikaanse verkiezingen in ons liveblog.

POTUS de podcast
Gijs Groenteman neemt elke vrijdag de campagneweek door. Waar was Trump, wat deed Biden en waar had Amerika het over? Met POTUS de podcast ben je weer bij.

Alles over het verkiezingscircus in een dossier
Alles over de aanstaande presidentsverkiezingen in de Verenigde Staten leest u in dit dossier.

Meer over