Verontruste Burgers verlangen inzage in archieven van hoogste rechtscollege 'Hoge Raad heeft veel te verbergen'

Zelfs de glazen voordeur van de Hoge Raad der Nederlanden is onbereikbaar. Nog voor de Verontruste Burgers de klink bereiken, stapt jonkheer Van Nispen tot Sevenaer naar buiten....

Van onze verslaggever

Mark van Driel

DEN HAAG

Inzage, dat is wat de Verontruste Burgers van de griffier eisen. Duizenden arresten willen de zes mannen onder de loep nemen, want ze ruiken onrecht. Hun beschuldigingen zijn niet mals: Nederlandse rechters maken deel uit van een old boys network met banden naar de advocatuur, de ambtenarij en het bedrijfsleven. Nederlandse rechters zijn, kortom, niet onpartijdig.

De aanklacht is niet uit de lucht gegrepen, zeggen de Burgers. Ze is het resultaat van het minutieuze speurwerk dat de Verontruste Burgers hebben verricht in de archieven van de gerechtshoven van Arnhem en Amsterdam. Maandenlang hebben ze in civiele arresten gezocht naar ongeoorloofde banden tussen rechters en andere partijen, aangemoedigd door een opmerking van voormalig president van de Amsterdamse rechtbank mr. B. Asscher. 'Ook ik ben van mening dat er in Nederland klassejustitie voorkomt', schreef hij aan Burger P. Ruijs.

Het monnikenwerk had resultaat. Het rapport Integriteit Rechterlijke Macht dat de Burgers vorig jaar publiceerden, veroorzaakte een verhitte discussie in juridische kringen. Zelfs in Trema, het tijdschrift voor de magistratuur, werd voorzichtig concludeerd dat het rapport de schijn van gerechtelijke belangenverstrengeling aantoonde.

Het IRM-rapport leidde ook tot een wetswijziging. Sinds januari zijn rechters verplicht om hun nevenfuncties openbaar te maken. In theorie kan iedereen nu nagaan of de zittende magistraten zich terugtrekken uit rechtszaken waarin ze een persoonlijk belang hebben.

Of rechters zich nu ook daadwerkelijk verschonen, betwijfelen de Verontruste Burgers echter. Uit kleine steekproeven in Den Haag en Den Bosch blijkt dat lang niet alle rechters hun bijbaantjes opgeven. Vooral rechter-plaatsvervangers lappen de nieuwe wet aan hun laars, zegt Ruijs. Ze geven hun nevenfuncties niet op, of hun lijstje is onvolledig. Dat maakt het onmogelijk om te controleren of ze zich verschonen.

Een rondgang langs een aantal arrondissementsrechtbanken leert dat de opgave van bijbaantjes niet wordt gecheckt. De meeste rechtbankpresidenten hebben de rechters op de registratieplicht gewezen, meer niet. Mr. C. Keijzer, president in Groningen: 'Ik ga ervan uit dat een rechter naar eer en geweten opgave doet. Ik beschouw controle niet als mijn taak.'

De Verontruste Burgers vinden controle echter broodnodig. En, zeggen ze, als de gerechtshoven hun archieven openbaar maken, moet de Hoge Raad dat ook doen. De wet stelt het verlenen van inzage verplicht, zegt Ruijs. Dat geldt voor alle rechtbanken, ook de hoogste. 'In elke rechtszaal hangt dezelfde koningin.'

Griffier van Nispen tot Sevenaer ontkent dat de Hoge Raad burgers inzage moet geven. De wet spreekt slechts van het recht op afschrift of uitreksel, en rept niet van inzage. Onbeperkt grasduinen in het archief staat de Hoge Raad niet toe, zegt de griffier. Een burger kan tegen betaling een kopie van een arrest krijgen, mits er geen privacy-gevoelige informatie in staat.

De Verontruste Burgers willen nu met een kort geding toegang tot het archief krijgen. Met uitreksels en afschriften nemen ze geen genoegen. Het is duur (zeven gulden per arrest en veertig cent per kopie) en bovendien vertrouwen ze de griffier niet. Hij zal essentiële informatie achterhouden, menen ze. Het recht op privacy is een smoes.

Ruijs, in het dagelijks leven juridisch adviseur, meent dat onbeperkte inzage in archieven de geloofwaardigheid van rechters uiteindelijk ten goede komt. 'Als je een rechter 's nacht wakker maakt, zal hij mompelen dat hij altijd de geringste schijn van partijdigheid vermijdt. In de praktijk blijkt dat ze zich niet altijd verschonen. Openbaarheid zal hen daartoe dwingen, en de reputatie van rechters veilig stellen.'

Overigens heeft Ruijs geen harde bewijzen voor partijdigheid en corruptie. Het is mogelijk dat rechters objectief oordelen over zaken waarin ze een persoonlijk belang hebben, geeft hij toe. 'Ik kan onmogelijk tientallen rechtszaken opnieuw beoordelen. Daarvoor heb ik de kennis niet. Ik kan alleen verbanden signaleren. Iedereen moet zijn eigen conclusies trekken.'

Meer over